Έγκλημα & Καλοκαίρι: Ο θερμικός νόμος της εγκληματικότητας

της Αγγελικής Καρδαρά. 

Το παρόν κείμενο γράφεται στην «καρδιά» του καλοκαιριού και το ερώτημα συνεπώς που θα διερευνήσουμε είναι εάν τα εγκλήματα κατά της ζωής αυξάνονται τους θερινούς μήνες και αν ναι, για ποιο λόγο συμβαίνει αυτό.

Αναμφισβήτητα εγκλήματα που έχουν καταγραφεί κατά τους θερινούς μήνες στη χώρα μας έχουν διαπραχθεί με ιδιαίτερη βιαιότητα, όπως επιβεβαιώνουν και οι ειδικοί. Η αύξηση της θερμοκρασίας, οι περισσότερες ευκαιρίες που έχει το άτομο για συναναστροφές, νέες γνωριμίες αλλά και εξόδους σε πολλά και διαφορετικά μέρη, η συσσωρευμένη κούραση από το εντατικό πρόγραμμα του χειμώνα, η κατανάλωση αλκοόλ ή/και άλλων ουσιών, συχνά σε υπερβολικό βαθμό, χαλαρώνουν τις αναστολές του ατόμου και δύναται να οδηγήσουν υπό προϋποθέσεις ακόμα και στο έγκλημα. Συνήθως σε εγκλήματα κατά ζωής που διαπράττονται μάλιστα με βιαιότητα, καθώς και σε εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας.

Διάβασα αρκετές δημοσιογραφικές έρευνες για το θέμα, σύμφωνα με τις οποίες το κοινό σημείο που επιβεβαιώνεται από τους εγκληματολόγους είναι η βιαιότητα με την οποία διαπράττονται τα εγκλήματα στη διάρκεια του καλοκαιριού, αν και πρέπει να σημειώσω ότι δεν υπάρχει απόλυτη ομοφωνία μεταξύ των ειδικών για το γεγονός ότι τους θερινούς μήνες αυξάνονται οι ανθρωποκτονίες. Θα σταθώ συνεπώς στο σοβαρό ποιοτικό στοιχείο που αφορά το χαρακτηριστικό της βιαιότητας και το οποίο μπορούμε να αποδώσουμε στα παραπάνω στοιχεία, με κυρίαρχο θα έλεγα την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.

Ο «θερμικός νόμος της εγκληματικότητας» που μας απασχολεί εδώ και όπως διαπιστώνουμε έχει ισχύ στη σύγχρονη εποχή διατυπώθηκε από τον Βέλγο στατιστικολόγο, Adolphe Quetelet, κατά τη γέννηση της σύγχρονης κοινωνικής επιστήμης στη δεκαετία του 1800. Σύμφωνα με το συγκεκριμένο νόμο, τα εγκλήματα κατά του προσώπου είναι πιο συνηθισμένα σε θερμότερα κλίματα και εποχές, ενώ τα εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας είναι πιο συνηθισμένα σε ψυχρότερα κλίματα και εποχές.

Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα, πολλοί εγκληματολόγοι, από τον Cesare Lombroso και τον Enrico Ferri μέχρι τον Gustav Aschaffenburg, υπήρξαν υπέρμαχοι του θερμικού νόμου. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ορισμένοι ερευνητές απέδωσαν στην υπερβολική ζέστη την αύξηση της ευερεθιστότητας και τα χαμηλά επίπεδα κοινωνικής αναστολής, με αποτέλεσμα την αδυναμία ελέγχου των παρορμήσεων. Όλοι αυτοί οι παράγοντες, υποστήριξαν, οδηγούν σε υψηλότερα ποσοστά ανθρωποκτονιών στις θερμότερες νότιες περιοχές των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτή η άποψη ωστόσο οδήγησε τελικά και σε ένα ρατσιστικό κλιματικό ντετερμινισμό, σύμφωνα με τον οποίο οι έγχρωμοι, με καταγωγή στις θερμές περιοχές της Αφρικής, είχαν μια κληρονομική τάση προς την επιθετικότητα και μειωμένο έλεγχο των παρορμήσεών τους, εξαιτίας του θερμού κλίματος, με συνέπεια τα υψηλότερα ποσοστά εγκληματικότητας μεταξύ των Αφροαμερικανών.

Άλλοι μελετητές όμως απέρριψαν αυτόν το βιολογικό ντετερμινισμό σημειώνοντας ότι κατά το συσχετισμό μεταξύ κλιματικών συνθηκών και εγκλήματος, στον οποίο προβαίνουν οι ειδικοί, διαμεσολαβεί ο πολιτισμός και η μεταβαλλόμενη φύση των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων. Ο κοινωνιολόγος, Emile Durkheim εξέτασε προσεκτικά τα δεδομένα σχετικά με το έγκλημα και τις αυτοκτονίες (οι οποίες επίσης υποστηρίχθηκε ότι αυξάνονται κατά τους θερινούς μήνες) και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα περιστατικά επιθετικότητας, τα εγκλήματα κατά της ζωής και οι αυτοκτονίες, που κατά τους μελετητές αυξάνονται σε συγκεκριμένα κλίματα και συγκεκριμένες εποχές του χρόνου, δεν συμβαίνουν κατ’ ανάγκην εξαιτίας των κλιματικών συνθηκών. Ταυτόχρονα ο Durkheim έδειξε ότι διαφορετικές υποκουλτούρες σε κάθε πληθυσμό εμφανίζουν διαφορετικά επίπεδα επιθετικότητας, στις ίδιες κλιματικές συνθήκες. Υποστήριξε, δηλαδή, ότι δεν είναι το κλίμα, αλλά η πολιτισμική κοινωνική δραστηριότητα των ανθρώπων που ζουν σε αυτό το κλίμα, η οποία ενισχύει ή αποτρέπει την επιθετικότητα.

Οι περισσότερες σύγχρονες θεωρίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι κλιματικές συνθήκες επηρεάζουν το έγκλημα και το φαινόμενο της εγκληματικότητας στηρίζονται είτε σε ένα μοντέλο που υποστηρίζει ότι ο καιρός αυξάνει το επίπεδο του άγχους ωθώντας το άτομο στην παραβίαση του νόμου ή στο μοντέλο βάσει του οποίου ο καιρός παίζει σημαντικό ρόλο στην αλλαγή των συνηθισμένων μας δραστηριοτήτων -στη ρουτίνα μας- επηρεάζοντας ταυτόχρονα και την αλληλεπίδρασή μας με τα υπόλοιπα μέλη της κοινωνίας, γεγονός που αυξάνει την πιθανότητα διάπραξης εγκληματικών ενεργειών. Αυτές οι θεωρίες βασίζονται σε δεδομένα εγκλημάτων και καιρικών συνθηκών και ελέγχονται συνεχώς από ερευνητές που χρησιμοποιούν όλο και πιο λεπτομερή και εκτεταμένα σύνολα δεδομένων. Οι αντίστοιχες έρευνες δίνουν ευρήματα που φαίνεται να είναι συνεπή.

Συμπερασματικά, ανεξαρτήτως αν επιβεβαιώνεται στατιστικά η αύξηση ορισμένων μορφών εγκληματικότητας τους θερινούς μήνες, η βιαιότητα ως ποιοτικό χαρακτηριστικό δεν μπορεί να μας αφήσει αδιάφορους. Συνεπώς, ας έχουμε αυξημένη την προσοχή μας  όσον αφορά την κατανάλωση αλκοόλ και τις συναναστροφές μας με ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε σε άγνωστα για εμάς μέρη, προκειμένου να μειώσουμε τις πιθανότητες να πέσουμε θύματα κάποιας εγκληματικής ενέργειας, κυρίως κατά της ζωής και κατά της γενετήσιας ελευθερίας.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Τα στοιχεία αντλούνται από το criminal-justice.iresearchnet.com.

The following two tabs change content below.
Η Αγγελική Καρδαρά είναι Δρ.Τμήματος ΕΜΜΕ - Φιλόλογος. Συνεργάζεται με το Πανεπιστήμιο Αθηνών στο πλαίσιο των elearning προγραμμάτων, έχοντας αναλάβει (συγγραφή και εκπαίδευση) τα εκπαιδευτικά προγράμματα «ΜΜΕ και Εγκληματικότητα: το έγκλημα ως είδηση και ως μήνυμα» και «Αστυνομικό και Δικαστικό Ρεπορτάζ» (Ακαδημαϊκός Υπεύθυνος: Καθηγητής Γιάννης Πανούσης). Συνεργάζεται επίσης με το Κέντρο Μελέτης του Εγκλήματος (ΚΕ.Μ.Ε.), όπου είναι εισηγήτρια σεμιναριακών μαθημάτων με θεματική «Το Έγκλημα στο Αστυνομικό και Δικαστικό ρεπορτάζ». Δίδαξε δημοσιογραφία στο Κολλέγιο Επαγγελματικής Δημοσιογραφίας (CPJ Athens/University of Wolverhampton) στο προπτυχιακό και μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών. Από το 2013 έως το 2016 έδινε διαλέξεις στο Τμήμα ΕΜΜΕ του Παν/μίου Αθηνών, με αντικείμενο "Εγκληματολογία & ΜΜΕ". Ασχολείται με την εγκληματολογική έρευνα και τη συγγραφή.

Comments

comments

Related Posts

Recent Posts