Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ: Μαθαίνω να ζω χωρίς μέλλον

AggelakiRouk_1c

Η κορυφαία ποιήτρια και μεταφράστρια Κατερίνα Αγγελάκη–Ρουκ μιλά στην Γεωργία Λαγού για τις ανθρώπινες αδυναμίες και την απέθαντη τέχνη, τις λέξεις, που δίνουν ανάσες, και το γήρας, που την κάνει να μαθαίνει να ζει χωρίς μέλλον. Μιλά ακόμα για την πολιτική και την απογοήτευσή της από τον Α. Τσίπρα, «αυτό το περίεργο όν, που δείχνει να κατασκεύασε τον εαυτό του…».

Της Γεωργίας Λαγού

Ο καθένας μας επινοεί κάτι για να το ζήσει, ύστερα το ωραιοποιεί για να το αποδεχτεί και τελικά το κρύβει για να το αντέξει. Αυτή η σκέψη με οδήγησε να συναντήσω την Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ, μια από τις κορυφαίες Ελληνίδες ποιήτριες και μεταφράστριες, που έζησε, αποδέχτηκε, και τελικά άντεξε τις αδυναμίες της, με μόνο «επείγον» την ίδια τη ζωή. «Πάντα λέω, και δεν θα πάψω να το επαναλαμβάνω, ότι πλήρωσα ένα ακριβό εισιτήριο, μπαίνοντας στην ζωή. Προσεβλήθην μικρή από σταφυλόκοκκο, που μου άφησε κουσούρια, αναπηρία… Εάν είχαν αργήσει οι γονείς μου να με κάνουν έναν χρόνο, θα είχε ανακαλύψει ο Φλέμινγκ την πενικιλίνη και με μια ένεση θα ήμουν εντάξει…». Στο σπίτι της, στο κέντρο της Αθήνας, συζητήσαμε για τις συγκυρίες, τον χρόνο, τον έρωτα, το γήρας, την ποίηση και τις λέξεις αλλά και την επικαιρότητα, που παρακολουθεί με ενδιαφέρον δημοσιογράφου.

AggelakiRouk_2

Κάπου εκεί, στη δεκαετία του 50′, η Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ εμφανίζεται στα γράμματα με το ποίημα »Μοναξιά» στο περιοδικό «Καινούρια Εποχή» και με μια επιστολή του νονού της, Νίκου Καζαντζάκη, που συστήνει το ποίημα ως εξής: “Κλωσσοπούλι του Παρνασσού, μη με ντροπιάσεις!”. «Είχα την τύχη να έχω και καλούς και πολύ μορφωμένους γονείς και βέβαια να είναι φίλος του πατέρα μου ο Νίκος Καζαντζάκης, που με βάφτισε , αλλά εδώ είναι μια άλλη ατυχία… Εγώ γεννήθηκα το 1939. Μέχρι να μεγαλώσω, ο Καζαντζάκης έφυγε τρέχοντας λόγω του εμφυλίου και των κατηγοριών ότι ήταν κομμουνιστής και εγώ περίμενα πως και πως να τελειώσω το Γυμνάσιο και να πάω στην Αντίμπ, να ζήσω δίπλα του. Αλλά δεν πρόλαβα… Ταυτίζομαι με την «Οδύσσεια» και τον «Ζορμπά», είναι πια μέρος της ζωής μου το έργο του. Η φράση που βουίζει στο μυαλό μου είναι το »Δεν φοβάμαι τίποτα, Δεν ελπίζω τίποτα , Είμαι λεύτερος». Αυτή είναι συνταγή ζωής».

ΑΝΤΙ ΓΙΑ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ: Η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ γεννήθηκε το 1939 και σπούδασε στην Αθήνα και στη νότια Γαλλία ενώ αποφοίτησε από τη Γενεύη με το δίπλωμα Μεταφραστών και Διερμηνέων (ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά, ρωσικά). Ποιήματά της έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από δέκα γλώσσες και βρίσκονται σε παγκόσμιες ανθολογίες. Το 1984 της απονεμήθηκε το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και το 2000 το Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών. Ανάμεσα στις πιο δημοφιλείς ποιητικές συλλογές της είναι: «Μαγδαληνή, το μεγάλο θηλαστικό» (1974), Τα σκόρπια χαρτιά της Πηνελόπης (1977), «Ο θρίαμβος της σταθερής απώλειας» (1978), «Ενάντιος έρωτας» (1982), «Επίλογος αέρας» (1990), «Άδεια φύση» (1993), «Ωραία έρημος ωραία η σάρκα» (1996).

AggelakiRouk_1b

ΠΟΙΗΣΗ: ΜΙΑ ΣΕΙΡΑ ΑΠΟ ΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ «ΟΥΛΕΣ»

  • Ο Μπέκετ είχε πει για τον Τζόις: «Αυτό που κάνει είναι πολύ απλό: αφήνει τις λέξεις να κάνουν όλη τη δουλειά». Εσείς εμπιστεύεστε τις λέξεις;

 «Απόλυτα ! Οι λέξεις είναι οι ανάσες μου. Όταν ξεκινώ να γράψω ένα ποίημα, μου κάνει ακόμα εντύπωση το πώς, από μισή φράση, θα μου έρθει η υπόλοιπη φράση. Η μία λέξη θα φέρει την άλλη λέξη και την άλλη… Εγώ δεν κάνω τίποτα! Απλώς γράφω με το μολύβι αυτό που μου υπαγορεύει η λέξη. Είναι απίθανο! Για εμένα οι λέξεις είναι… τα πάντα.

  • Έχετε γράψει: »Εγώ μόνο Έρωτες ξέρω να σκοτώνω». Ένας έρωτας με αίσιο τέλος θα μπορούσε να γίνει ποτέ ποίημα;

 (Χαμογελάει) «Δεν το έχω σκεφτεί ποτέ. Δεν θυμάμαι πως ήταν, όταν ο έρωτας ήταν μέρος της ζωής μου. Πάνε χρόνια… Δεν λογάριαζα κινδύνους, τον Έρωτα τον ακολουθούσα και στις πιο δύσκολες στιγμές. Αλλά δεν λέμε πάντα ότι από μια δυστυχία, κυρίως ερωτική, ξεκινάει το ποίημα; Εγώ λέω πάντα ότι το ποίημα είναι η «ουλή», αυτό δηλαδή που μένει. Ποιος ξέρει…»

  • Μιλήστε μου για τις «αμαρτίες της προκοπής», που έχετε κάνει.

«Αμαρτίες; Δεν νομίζω ότι έχω κάνει πολλές αμαρτίες (χαμογελάει). Πάντα ακολουθούσα το ένστικτό μου και η φαιά μου πάντα είναι η φυσικότητα. Ποτέ δεν έκανα κάτι για να επιτύχω ή γιατί έπρεπε. Η φυσικότητα ήταν και είναι πάντα η φαιά μου.

  • «Στο κόσμο που γεννήθηκα τα χάνει κανείς όλα, τις λέξεις τρώει ο καιρός και μέσα από τις λέξεις φαγώνονται τα μάτια, τα φιλιά ακόμα κι η ανάγκη να υποφέρεις». Πιστεύετε στο πεπρωμένο;

«Δεν πιστεύω σε τίποτα, αλλά εκείνο που πιστεύω είναι ότι, εάν είσαι άνθρωπος ζωντανός, φυσικός, σκεπτόμενος, δεν θα πάψεις ούτε μια ημέρα να αναρωτιέσαι τι έγινε; Πως είμαι εδώ; Πως βρέθηκα, χωρίς πίστη; Αλλά η ερώτηση είναι πάντα παρούσα, η απάντηση, το ξέρεις, δεν θα έρθει ποτέ. Αλλά η ερώτηση θα είναι πάντα εκεί».

  • Εννοείτε αυτό το ύπουλο «Γιατί»;

«Ναι, το «Γιατί»… Το «Γιατί» με χίλια ερωτηματικά και ούτε μια απάντηση. Έχω προσπαθήσει πόσες φορές να το εξηγήσω. Με απασχολούσαν πάντα τα ερωτηματικά. Αχ! Αυτά τα ερωτηματικά…»

AggelakiRouk_4

«ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΟΜΑΙ ΤΑ… ΨΙΧΟΥΛΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΠΟΥ ΑΠΟΜΕΝΟΥΝ»

  • Γράφετε: «Φόβος για την κατάρρευση της φύσης, του κορμιού, του κόσμου. Τώρα αντί να ουρλιάζει το μέσα «Τι ωραίος που είναι αυτός!» μια είναι η φωνή που κυριαρχεί: «Πρόσεχε!». Ποιος είναι ο εφιάλτης; Τι είναι αυτό που σας πανικοβάλει;

«Το γήρας. Τα γηρατειά, είναι αυτό που ζω καθημερινά, κάθε ημέρα και χειρότερα, ενώ είχα δεχτεί τόσα στη ζωή μου… Τον άλλον μήνα γίνομαι 77 χρονών. Θέλω ο χρόνος που μένει, αυτά τα «ψίχουλα» δηλαδή, να τα εκμεταλλευτώ και ο μόνος τρόπος για να τα εκμεταλλευτώ είναι να εκπαιδεύσω, να μάθω, τον εαυτό μου να ζει, χωρίς την έννοια του μέλλοντος. Και αυτό είναι πάρα πολύ δύσκολο. Ό,τι και να κάνουμε, πάντα ο στόχος μας είναι να στρεφόμαστε προς το μέλλον. Εγώ πρέπει να συγκεντρωθώ απόλυτα στο παρόν. Δεν έχω μέλλον».

  • Γιατί οι άνθρωποι έχουν ανάγκη την τέχνη; Γιατί κάποιος να σας διαβάσει;

(Γελάει) «Η καθημερινότητα είναι πολύ δύσκολη για τους περισσότερους ανθρώπους επί της γης και η τέχνη σε κάνει να ξεφεύγεις. Είναι σα να ανοίγεις ένα παράθυρο και να ανασαίνεις. Ιδίως όταν έχεις την ευαισθησία να ταυτιστείς με την ποίηση, την ζωγραφική, τότε είναι μια παρηγοριά η Τέχνη. Σε απομακρύνει ώρες, ώωωρες μακριά από τη δυστυχία.

  • Το πρώτο «σύμφωνο συμβίωσης» υπογράφηκε από έναν συγγραφέα. Αυτό τι σημαίνει για τον κόσμο των γραμμάτων; Είναι πράξη πολιτική, ερωτική, είναι τυχαίο;

«Ο καθένας έχει την άποψή, που είναι μέσα στον κύκλο του. Εάν είσαι συγγραφέας ή ποιητής σου φαίνεται φυσικό να συζείς με έναν ομόφυλο. Δεν βλέπω τον λόγο γιατί όχι, όσον αφορά στη νομιμοποίηση του. Αλλά βέβαια οι άνθρωποι, που ανατρέφουν παιδιά, μπορεί να θεωρηθεί ως έναν κακό παράδειγμα… Εάν φανταστείς όλη την κοινωνία να γίνεται ομοφυλόφιλη, τότε δεν θα έχουμε παιδάκια στο τέλος. Θα μείνουμε »άπαιδοι» και απαίδευτοι».

  • Οπότε που καταλήγουμε;

«Καταλήγουμε στο να το επιτρέπουμε βέβαια, αλλά να μην κάνουμε πολύ φασαρία. Να μην το κάνουμε «κοινωνικό πρόβλημα». Να το διαχειριστούμε απλά…»

  • Το προσφυγικό ζήτημα είναι σε έξαρση. Η Ευρώπη ανασυντάσσεται πολιτικά, κοινωνικά, γεωπολιτικά.

«Πότε θα τελειώσει αυτό το θέμα; Πότε; Είναι ένα τεράστιο πρόβλημα, δεν υπάρχει καμιά ελπίδα ότι θα σταματήσει να αυξάνεται. Έρχονται μεγάλες στρατιές κάθε ημέρα. Πως φτάσαμε εδώ πέρα; Ζητήματα του παρελθόντος, που δεν έχουν ακόμα λυθεί. Πως θα συμπεριφερθεί η Ρωσία, η Τουρκία… Ανασυντάσσεται η Ευρώπη…»

  • Η ασφάλεια, προσωπική και κρατική, δημεύει την ελευθερία; Πόσο ελεύθερος είναι ο Ευρωπαίος, που απειλείται καθημερινά από υποτιθέμενα ή αληθινά τρομοκρατικά χτυπήματα;

«Βλέπεις ότι κάτι φυτρώνει σιγά σιγά. Ήταν φοβερή έκπληξη αυτό που έγινε στη Γαλλία, ήταν ασύλληπτο. Στη χώρα του πολιτισμού; Η ελευθερία βάλλεται από κάτι που είναι τραγικό και είναι η πραγματικότητα, δεν βάλλεται από καμιά θεωρία, ή από μια ιδεολογία ή από τα πιστεύω. Πραγματικότητα σημαίνει «πεινάω και θέλω να φάω και δεν έχω να φάω». Εάν υπερασπίζομαι την ελευθερία μου και αυτό με κάνει να μην έχω να φάω, δεν θα την υπερασπιστώ. Είναι τόσο απλό».

«ΠΕΡΙΕΡΓΟ ΟΝ Ο ΤΣΙΠΡΑΣ, ΣΑΝ ΝΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ»

  • Η πρώτη αριστερή κυβέρνηση γιόρτασε τα πρώτα της γενέθλια. Στον χώρο του Πολιτισμού, ο υπουργός προχώρησε σε κάποιες ενέργειες που δίχασαν.

«Εκείνο που συμβαίνει, είναι ότι βιώνουμε μια μεγάλη απογοήτευση. Εγώ δεν ήμουν ποτέ κομματικοποιημένη αλλά πάντα με την αριστερά ήμουν. Λέγαμε «επιτέλους πρώτη Αριστερή κυβέρνηση» και τέτοια… Απογοήτευση! Τεράστια απογοήτευση. Δεν ξέρω πως θα διορθωθεί αυτό… Ο άνθρωπος αυτός (σ.σ. ο Τσίπρας) είναι ένα περίεργο όν. Σαν να κατασκεύασε τον εαυτό του… Δεν είμαι η μόνη που δεν το περίμενε… Το πράγμα έχει γίνει πολύπλοκο. Η Αριστερά είχε έναν πλουραλισμό, ένα όραμα, είχε την ύπαρξη ισότητας. Τώρα;»

  • Τι είναι αυτό που σας βασανίζει;

«Η πρώτη έννοια μου είναι να είναι μια καλύτερη ημέρα από την χθεσινή».

  • Τι σας κάνει ευτυχισμένη;

«Που μπορώ ακόμα να ανασαίνω και μπορώ ακόμα να έχω μερικούς φίλους… Αυτά με κάνουν ευτυχισμένη».

 

The following two tabs change content below.

Γεωργία Λαγού

Πιστεύει στους βυζαντινούς ρυθμούς και ότι επιβάλλεται το γέλιο να έχει γεύση αίματος. Ελεγχόμενες απελπισίες, ελεγχόμενες πορνογραφικές σκέψεις, απαγγέλλοντας Έλιοτ σε άψογα βρετανικά αγγλικά. Αυτό είναι το σκηνικό του μεταπολιτευτικονεωτερικού λυρισμού και της καταγωγής της. Είναι δημοσιογράφος.

Comments

comments

Related Posts

Recent Posts