Τρομοκρατία στην Ευρώπη: Νέας μορφής απειλές, o ρόλος της γυναίκας και οι κίνδυνοι για την Ελλάδα

της Αγγελικής Καρδαρά. 

Νέας μορφής απειλές στην Ευρώπη, ενδεχόμενοι κίνδυνοι για την Ελλάδα σε εσωτερικό και εξωτερικό επίπεδο, εγχώρια τρομοκρατία και ο ρόλος της γυναίκας στο πλαίσιο των τρομοκρατικών οργανώσεων

Τον φάκελο «Τρομοκρατία στην Ευρώπη» ανοίγουμε στο postmodern.gr με την πολύτιμη συμβολή του διεθνολόγου, ειδικού σε ζητήματα ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής, κυρίου Τριαντάφυλλου Καρατράντου. Αντικείμενο διερεύνησής μας αποτέλεσαν τα χαρακτηριστικά της νέας τρομοκρατίας και το προφίλ του τρομοκράτη νέας γενιάς, καθώς και οι πρωτοβουλίες που είναι αναγκαίο να ληφθούν προκειμένου η Ευρώπη να μπορέσει να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις νέας μορφής απειλές που δέχεται. Ο κ. Καρατράντος ανέλυσε τις έννοιες «ριζοσπαστικοποίηση» και «εξτρεμισμός» και μας κατέθεσε την άποψή του σχετικά με το εάν η Ελλάδα απειλείται από την ισλαμιστική τρομοκρατία, ένα ερώτημα που έχει έρθει δυναμικά στη δημόσια συζήτηση, ειδικότερα μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στην Ισπανία. Τα χαρακτηριστικά της εγχώριας τρομοκρατίας -με αναφορά στο «γεγονός καταλύτη» για την τρομοκρατία της νέας γενιάς στην Ελλάδα- μας απασχολήσαν έντονα, ενώ επιχειρήσαμε να αναδείξουμε μια ακόμα σημαντική πτυχή του θέματος που αφορά τον ρόλο της γυναίκας στο πλαίσιο των τρομοκρατικών οργανώσεων. Συζητήσαμε επίσης για το εάν η «η τρομοκρατία γεννά τρομοκρατία» και ο «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας χρησιμοποιείται ως προκάλυμμα  για την περιστολή ατομικών δικαιωμάτων και ελευθεριών». Τέλος, καταγράψαμε τον τρόπο με τον οποίο τα media προσεγγίζουν το φαινόμενο της τρομοκρατίας και διερευνήσαμε το πώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης χρησιμοποιούνται από τους τρομοκράτες για να οργανώσουν τη δράση τους, αλλά και πώς μπορούν να συμβάλλουν στην πρόληψη της τρομοκρατίας.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι διεθνολόγος με ειδικότητα στα ζητήματα ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής. Είναι υποψήφιος διδάκτορας σε θέματα νέων και ασύμμετρων απειλών και Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και έχει σπουδάσει διεθνείς σχέσεις και ευρωπαϊκές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και στο Πανεπιστήμιο του Trier. Από το 2012 είναι Καθηγητής στη Σχολή Εθνικής Ασφάλειας στις θεματικές Μετανάστευση και Ασφάλεια, Διαπολιτισμική Αστυνόμευση, Ριζοσπαστικοποίηση και Κοινοτική Αστυνόμευση. Είναι επιστημονικός συνεργάτης του ΚΕ.ΜΕ.Α. και από το 2005 που κέρδισε την πρώτη του χρηματοδότηση από το Πρόγραμμα Νεολαία ασχολείται με τις ευρωπαϊκές και εθνικές χρηματοδοτήσεις ερευνητικών και εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Συμμετέχει στην Ομάδα Εργασίας για την Τοπική Αυτοδιοίκηση και την Πρόληψη της Ριζοσπαστικοποίησης και του εξτρεμισμού του Δικτύου RAN της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Αρθρογραφεί τακτικά στις εφημερίδες ΤΑ ΝΕΑ, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ και η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ και είναι μέλος της Συντακτικής Επιτροπής της περιοδικής επιθεώρησης The Books’ Journal.  Από τις εκδόσεις Επίκεντρο κυκλοφορούν τα βιβλία του «Πριν το Μνημόνιο δεν Έβλεπες» (2013) και «Σφάξε με Αγά μου να Αγιάσω» (2016). Έχει συμμετάσχει σε σειρά συνεδρίων, ημερίδων, ομάδων εργασίας και σχολείων σε θέματα ασφάλειας, και έχει πραγματοποιήσει ομιλίες και παρουσιάσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Άρθρα του έχουν δημοσιευτεί σε ελληνικά και διεθνή επιστημονικά έντυπα και ιστοσελίδες.

  • Τα τρομοκρατικά χτυπήματα στην Ευρώπη αποκτούν ένα πολύ σκληρό «πρόσωπο». Μπορείτε να μας συνοψίσετε τα χαρακτηριστικά της νέας τρομοκρατίας;

Αρχικά, θα παρατηρήσω πως στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων στις οποίες βέβαια συμπεριλαμβάνεται και η χώρα μας, η κυρίαρχη απειλή είναι αυτή της ισλαμιστικής τρομοκρατίας, ενώ σε άνοδο βρίσκεται και ο ακροδεξιός εξτρεμισμός. Η ισλαμιστική τρομοκρατία εξελίσσεται ραγδαία, τόσο σε επίπεδο modus operandi των επιθέσεων, όσο και στο ζήτημα της ριζοσπαστικοποίησης και της στρατολόγησης νέων τρομοκρατών. Δεν είναι τυχαίο πως η EUROPOL έχει επικαιροποιήσει δύο φορές τα τελευταία δύο χρόνια τις εκθέσεις της για το modus operandi των ισλαμιστικών τρομοκρατικών επιθέσεων.

Η ισλαμιστική τρομοκρατία στην Ευρώπη δίνει έμφαση σε «μαλακούς στόχους», επειδή  οι επιθέσεις σε αυτούς αποδεικνύονται περισσότερο αποτελεσματικές και με μεγαλύτερο αριθμό θυμάτων, ενώ διευρύνεται και το αίσθημα του φόβου στην καθημερινότητα των πολιτών. Ο συμβολικός τους στόχος είναι το δυτικό πρότυπο ζωής, η καθημερινότητα και η κανονικότητά μας (διασκέδαση, μετακινήσεις, τόποι συγκέντρωσης, καταναλωτικές συνήθειες κ.ά.). Πρόκειται για μία κουλτούρα μιλιταριστικού μηδενισμού στο όνομα της δικής τους προσέγγισης του θεού που θέλει να διαλύσει τον ιστό των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Τα βασικά χαρακτηριστικά της ισλαμιστικής τρομοκρατίας της εποχής μας λοιπόν είναι:

Η στοχοποίηση μεμονωμένων ατόμων, αλλά και μικρών ομάδων ανθρώπων, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν αξίες που θεωρούνται από αυτές ως μη συμβατές με το Ισλάμ, καθώς και μεγάλα ανυποψίαστα πλήθη.
Οι ανθρώπινοι στόχοι είναι είτε «σκληροί» (αστυνομικοί, στρατιωτικοί), είτε «μαλακοί» (θρησκευτικοί λειτουργοί).
Έχουν δημιουργηθεί μικροί, με τοπική εμβέλεια και λειτουργία, πυρήνες.
Για τις επιθέσεις χρησιμοποιούνται πολλά και ασύμμετρα όπλα. Από λαμπάκια και καρφιά ως κομμάτια εκρηκτικών μηχανισμών, μέχρι μαχαίρια, σπαθιά, αλλά και αυτοκίνητα και φορτηγάκια.
Μεγάλο μέρος της επικοινωνίας και της τρομοκρατικής δραστηριότητας γίνεται μέσω του λεγόμενου «σκοτεινού διαδικτύου» (dark web).
Έχει διευρυνθεί πολύ η δεξαμενή ριζοσπαστικοποίησης και στρατολόγησης με αποτέλεσμα να υπάρχουν πολλοί και διαφορετικοί δράστες, με ανομοιογενή χαρακτηριστικά.
Η διαδικασία ριζοσπαστικοποίησης σε αρκετές περιπτώσεις, διαρκεί πολύ σύντομο χρονικό διάστημα- ακόμη και εβδομάδες.
  • Όσον αφορά τα χαρακτηριστικά του τρομοκράτη νέας γενιάς, τι θα μπορούσαμε να επισημάνουμε;

Συναντάμε πολλούς και διαφορετικούς τύπους δραστών με αποτέλεσμα να είναι πολύ δύσκολο, ακόμη και για τις ειδικές υπηρεσίες να σκιαγραφήσουν το προφίλ του ισλαμιστή τρομοκράτη νέας γενιάς. Τζιχαντιστές παλιότερης γενιάς, μέλη τοπικών πυρήνων, “αλλοδαποί” μαχητές που επέστρεψαν, ριζοσπαστικοποιημένοι που εγκλωβίστηκαν στη χώρα τους και δεν μπόρεσαν να αναχωρήσουν για τη Μέση Ανατολή, μοναχικοί λύκοι, αλλά και μιμητές είναι αυτοί που έχουν πραγματοποιήσει τις επιθέσεις. Πρόκειται για ανθρώπους που είχαν στενή σχέση με τη θρησκεία του Ισλάμ, αλλά και για ανθρώπους που δεν έχουν διαβάσει ποτέ το Κοράνι και χρησιμοποιούν εγχειρίδια για αρχάριους από το διαδίκτυο. Ανάμεσά τους βρίσκονται άνθρωποι της διπλανής πόρτας, αλλά και άνθρωποι με ποινικό μητρώο ή ακόμη και ψυχολογικά προβλήματα. Αν μπορούσαμε να μιλήσουμε για ορισμένα χαρακτηριστικά που έχει η πλειονότητα των τρομοκρατών αυτά είναι:

Νεαρή ηλικία,
Είναι μετανάστες δεύτερης και τρίτης γενιάς,
Έχουν κρίση ταυτότητας,
Χρησιμοποιούν τη νέα τεχνολογία και κυρίως το διαδίκτυο,
Αναζητούν αναγνώριση και έχουν αποκοπεί από τον κοινωνικό ιστό, όχι όμως απαραίτητα για οικονομικούς λόγους.
Τέλος, σημαντική παράμετρος είναι η οικογένεια, καθώς σε πάρα πολλές επιθέσεις έχουμε δει τον ρόλο αδερφών ή και ευρύτερα συγγενών. 
  • Η Ευρώπη θα καταφέρει να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά αυτήν τη νέας μορφής απειλή και με ποιους τρόπους; 

Η Ευρώπη για να μπορέσει να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την ισλαμιστική τρομοκρατία θα πρέπει να διεξάγει έναν πόλεμο σε δύο μέτωπα. Το πρώτο μέτωπο είναι το εξωτερικό, στις περιοχές που έχουν δημιουργηθεί και δρουν οι ισλαμιστικές τρομοκρατικές οργανώσεις, με έμφαση κυρίως στη Μέση Ανατολή και στην Αφρική, όπου και βρίσκεται η πλειονότητα των οργανώσεων και τα παρακλάδια τους. Το δεύτερο μέτωπο είναι εσωτερικό, είναι οι ευρωπαϊκές κοινωνίες όπου η ριζοσπαστικοποίηση και η τρομοκρατία έχουν πλέον αποκτήσει ρίζες.

Στο εξωτερικό μέτωπο, η Ε.Ε. δεν μπορεί να δράσει μόνη της, χρειάζεται μία συλλογική απάντηση από την παγκόσμια κοινότητα τόσο στον τομέα της ανάληψης της στρατιωτικής δράσης- κάτι που είδαμε τελικά να γίνεται και κατά της ISIS- οδηγώντας στη στρατιωτική ήττα της οργάνωσης στα εδάφη του λεγόμενου “Χαλιφάτου”, όσο και ευρύτερα στον διπλωματικό τομέα, καθώς, ιδιαίτερα η ISIS, έδειξε μία τρομερή δυνατότητα στρατηγικής εκμετάλλευσης κάθε αστοχίας της πολιτικής της Δύσης στη Μέση Ανατολή και στη Βόρεια Αφρική. Οπότε, στον τομέα της εξωτερικής ασφάλειας η παράμετρος ισλαμιστική τρομοκρατία πρέπει να λαμβάνεται συνολικά υπόψη σε κάθε πρωτοβουλία στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής. Η Συρία παραμένει ακόμη μία μαύρη τρύπα ανασφάλειας με εξτρεμιστικές και τρομοκρατικές ομάδες να έχουν γίνει συστατικό μέρος της σύγκρουσης, ενώ η Λιβύη από πολλούς θεωρείται το επόμενο μεγάλο trend  χωρικής έξαρσης της ισλαμιστικής τρομοκρατίας στην περιοχή.

Στο εσωτερικό μέτωπο τα πράγματα είναι ακόμη πιο σύνθετα, καθώς δεν αρκεί να ενισχυθούν τα υπάρχοντα αντί- τρομοκρατικά μέτρα ή να ληφθούν νέα. Ουσιαστική αντιμετώπιση της τρομοκρατίας εντός των ευρωπαϊκών κοινωνιών δεν σημαίνει απλώς εντοπισμός και εξάρθρωση των πυρήνων που έχουν δημιουργηθεί, αλλά συνολική αντιμετώπιση της ριζοσπαστικοποίησης, υποστήριξη των ευάλωτων στη ριζοσπαστικοποίηση και στη στρατολόγηση ομάδων και ανθρώπων, καταπολέμηση της εξτρεμιστικής ιδεολογίας και ρητορικής. Ουσιαστικά, αναφέρομαι σε μία ολοκληρωμένη πολιτική πρόληψης,  σε μία μετατόπιση της δράσης ακόμη και πριν τη διαδικασία ριζοσπαστικοποίησης. Σε αυτή την κατεύθυνση η Ε.Ε. έχει αρκετά πράγματα να κάνει ακόμη. Κάποιες πρωτοβουλίες που πρέπει να αναληφθούν είναι οι παρακάτω:

Δημιουργία μίας Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Πληροφοριών.
Προώθηση στοχευμένων αντί- διηγημάτων για την καταπολέμηση της εξτρεμιστικής ιδεολογίας.
Αναπροσαρμογή των πολύ-πολιτισμικών πολιτικών και των πολιτικών ένταξης.
Δημιουργία ειδικών σχεδίων δράσης για την πρόληψη και τη διαχείριση της ριζοσπαστικοποίησης που οδηγεί στο βίαιο εξτρεμισμό και στην τρομοκρατία σε τοπικό επίπεδο.
Εκπαίδευση των επαγγελματιών πρώτης γραμμής για την έγκαιρη αναγνώριση σημαδιών ριζοσπαστικοποίησης και για την υποστήριξη ευάλωτων ανθρώπων και ομάδων.
Ευαισθητοποίηση των πολιτών στο ζήτημα της ριζοσπαστικοποίησης που οδηγεί στο βίαιο εξτρεμισμό και στην τρομοκρατία, κυρίως σε σχέση με την ενδεχόμενη ευαλωτότητα των νέων ανθρώπων.
Ενίσχυση της έρευνας και της ακαδημαϊκής γνώσης για τη ριζοσπαστικοποίηση και τις τάσεις εξέλιξής της.
Αντιμετώπιση της τρομοκρατίας στο διαδίκτυο.
Αξιοποίηση των μετριοπαθών φωνών του Ισλάμ. 
  • Θα μας αναλύσετε τις έννοιες «ριζοσπαστικοποίηση» και «εξτρεμισμός» που χρησιμοποιούμε πλέον συχνά αναφερόμενοι στο φαινόμενο της τρομοκρατίας; 

Έχω ήδη αναφερθεί αρκετές φορές στις έννοιες ριζοσπαστικοποίηση και εξτρεμισμός, οπότε συγκαταλέγομαι και εγώ σε αυτούς που χρησιμοποιούν αυτά τα εννοιολογικά σχήματα για την ανάλυση της τρομοκρατίας. Ουσιαστικά, σε αντιδιαστολή με αυτά που υποστηρίζουν ορισμένοι, δεν πρόκειται για νέους όρους.  Οι μελετητές της πολιτικά υποκινούμενης τρομοκρατίας έχουν συναντήσει αυτά τα επιστημονικά σχήματα ήδη από τη δεκαετία του ’70 και τη σχετική βιβλιογραφία. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί η δουλειά της Donatella Della Porta. Επί της ουσίας πρόκειται για διαφορετικά μεθοδολογικά εργαλεία που μπορούν να λειτουργήσουν ανεξάρτητα, αλλά και συμπληρωματικά με τα αντίστοιχα της ανάλυσης της βίας. Ωστόσο πρέπει να τονίσουμε πως η έννοια της ριζοσπαστικοποίησης δεν έχει per se αρνητικό πρόσημο, είναι μία διαδικασία αμφισβήτησης του κατεστημένου που δεν οδηγεί απαραίτητα στον εξτρεμισμό και στην τρομοκρατία. Για αυτό και προτιμώ να χρησιμοποιώ τον όρο RVE (Radicalisation leading to Violent Extremism- Ριζοσπαστικοποίηση που οδηγεί στον Βίαιο Εξτρεμισμό) που έχει εισάγει στη βιβλιογραφία ο Καθηγητής Randy Borum.

Για τη ριζοσπαστικοποίηση χρησιμοποιούνται διαφορετικοί, ακόμη και αντιθετικοί, ορισμοί από τους ερευνητές και από τις Αρχές Επιβολής του Νόμου. Γενικότερα, ως “ριζοσπαστικοποίηση” ορίζεται η διαδικασία υιοθέτησης ενός εξτρεμιστικού αξιακού συστήματος και η πρόθεση για τη χρήση, την υποστήριξη ή τη διευκόλυνση της βίας και του φόβου ως μεθόδων για την επίτευξη αλλαγών στην κοινωνία. Η αποδοχή της αναγκαιότητας για βίαιη επιβολή των αντιλήψεών τους στην υπόλοιπη κοινωνία μέσω της χρήσης βίας ή η τιμωρία των «άλλων» για τις διαφορετικές πράξεις και τα πιστεύω τους είναι τα τελευταία στάδια της διαδικασίας ριζοσπαστικοποίησης που οδηγούν και στην άσκηση βίας. Η διαδικασία μπορεί να λάβει χώρα στο πλαίσιο κάθε εξτρεμιστικής ομάδας από την άκρα αριστερά και την άκρα δεξιά μέχρι τους φανατικούς οικο-τρομοκράτες, ενώ πρέπει να σημειωθεί πως δεν είναι απαραίτητο να οδηγήσει πάντα στην τρομοκρατία και στη χρήση βίας. Ως εξτρεμισμός δε, ορίζονται οι υπέρμετρα ανένδοτες και ακραίες αντιλήψεις και τα μέτρα που οδηγούν πέρα από τις νόρμες και τον νόμο.

  • Σε ποιο βαθμό η ισλαμιστική τρομοκρατία απειλεί την Ελλάδα; 

Το αν απειλεί ή όχι η ισλαμιστική τρομοκρατία την Ελλάδα είναι το ερώτημα που έχει έρθει δυναμικά στη δημόσια συζήτηση, ειδικότερα μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στην Ισπανία. Κάτι που αξίζει παρατήρησης είναι το γεγονός πως τέτοιο δεν είχε γίνει μετά τις απανωτές επιθέσεις στην Τουρκία… Απειλεί λοιπόν ή ισλαμιστική τρομοκρατία την Ελλάδα ή όχι; Αρχικά να σημειώσω πως στο δημόσιο διάλογο έχουν επικρατήσει δυο μεγάλες απλουστεύσεις. Η μία είναι αυτή που χρησιμοποιεί τον μύθο των καλών σχέσεων της Ελλάδας με τις αραβικές χώρες ως αιτιολογία μη στοχοποίησης, νομίζω πως δεν αξίζει να σχολιάσει κανείς αυτό το επιχείρημα, καθώς η ISIS, η Boko Haram, η Αl Qaeda και οι άλλες τρομοκρατικές οργανώσεις δεν έχουν ανοίξει πρεσβείες στην Ελλάδα, ενώ δεν έχουν καμία σχέση με την Αίγυπτο του Νάσερ ή τη Λιβύη του Καντάφι, με τις οποίες είχαν καλές σχέσεις οι κυβερνήσεις Κωνσταντίνου Καραμανλή και Ανδρέα Παπανδρέου. Ας μην ξεχνάμε πως κυρίως η ISIS στρέφεται και κατά Αράβων και μουσουλμάνων. Η δεύτερη απλούστευση είναι αυτή που θεωρεί πως είναι θέμα χρόνου το χτύπημα στην Ελλάδα λόγω της συμπερίληψης μας στο χάρτη του περίφημου Χαλιφάτου, μόνο που όσοι το υποστηρίζουν ξεχνούν πως σε αυτό το χάρτη δεν βρέθηκαν ποτέ οι χώρες που έχουν πληρώσει το βαρύτερο φόρο αίματος (Γαλλία, Μεγάλη Βρετανία, Βέλγιο κ.ά.).

Για να μπορέσει κάποιος να απαντήσει αν αποτελούμε στόχο θα πρέπει να διαχωρίσει τους βασικούς πρωταγωνιστές της Ισλαμιστικής τρομοκρατίας, καθώς δεν μιλάμε για έναν ενιαίο χώρο και ιεραρχικά καθοδηγούμενο, το ακριβώς αντίθετο ισχύει, είναι μία Λερναία Ύδρα με πολλά πλοκάμια και ουσιαστικά ακέφαλη. Παγκόσμιες τρομοκρατικές οργανώσεις, τοπικοί πυρήνες, αλλά και μοναχικοί λύκοι είναι οι θανατηφόροι πρωταγωνιστές, οπότε μία προσπάθεια πρόβλεψης έχει τόση σημασία και βαρύτητα όση και οι προβλέψεις των σεισμολόγων. Αυτό που μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα είναι πως η Ελλάδα δεν έχει συστηματικά στοχοποιηθεί στην επικοινωνιακή προπαγάνδα της ISIS, ενώ οι Αρχές Ασφαλείας δεν έχουν ενδείξεις για δραστηριότητα τρομοκρατικών πυρήνων στην Ελλάδα. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει πως μπορεί κάποιος να αποκλείσει το ενδεχόμενο τρομοκρατικού χτυπήματος, για αυτό άλλωστε και οι Αρχές Ασφαλείας βρίσκονται σε εγρήγορση.

Η Ελλάδα δεν βρίσκεται σε ένα κενό ασφάλειας, αποκομμένη από τις άλλες Δυτικές χώρες. Είναι χώρα μέλος της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ και συμμετέχει στην παγκόσμια συμμαχία κατά του αποκαλούμενου Ισλαμικού Κράτους, όμως αυτό απέχει σημαντικά από την τρομολαγνεία και την καλλιέργεια κλίματος φόβου και ανησυχίας που το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να δυσχεράνει το έργο των Αρχών Ασφαλείας. Αυτό που πρέπει να σημειωθεί είναι πως υπάρχουν μία σειρά από προκλήσεις και κίνδυνοι για την Ελλάδα που αν οι αρμόδιες Αρχές και η Πολιτεία δεν τις προλάβουν, αντιμετωπίσουν και διαχειριστούν έγκαιρα, μπορούν να οδηγήσουν στην ανάπτυξη της ισλαμιστικής ριζοσπαστικοποίησης στην Ελλάδα και στην αύξηση της απειλής από την ισλαμιστική τρομοκρατία.

  • Θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε στο σημείο αυτό τους ενδεχόμενους κινδύνους σε εξωτερικό και εσωτερικό επίπεδο για τη χώρα μας;

Σε εξωτερικό επίπεδο οι σημαντικότεροι κίνδυνοι είναι:

Η ενδεχόμενη παρείσφρηση τρομοκρατών ανάμεσα στις μεταναστευτικές ροές, κίνδυνος που αυξάνεται λόγω του κύματος των τρομοκρατών μαχητών της  ISIS που ήδη επιστρέφουν στην Ευρώπη.

Η γειτνίαση με χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, αλλά και την Τουρκία από όπου αποχώρησε ένας σημαντικός αριθμός ανθρώπων για να πάει να πολεμήσει για την ISIS.

Η ώσμωση των δικτύων του οργανωμένου εγκλήματος που δραστηριοποιούνται στην περιοχή της Ν.Α. Ευρώπης με τις τρομοκρατικές οργανώσεις.

Σε εσωτερικό επίπεδο οι σημαντικότερες προκλήσεις είναι:

Η δημιουργία δεύτερης γενιάς μεταναστών και προσφύγων από τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική και η ενδεχόμενη κρίση ταυτότητας των ανθρώπων αυτών.

Η μετάβαση από τους εκατοντάδες παράνομους λατρευτικούς χώρους στο οργανωμένο τέμενος και η προσπάθεια αποτροπής της ενδεχόμενης απόπειρας ελέγχου και διείσδυσης από τις ακραία συντηρητικές εκδοχές του Ισλάμ όπως ο Σαλαφισμός και ο Ουαχαμπισμός.

Ο κίνδυνος ριζοσπαστικοποίησης στις δομές φιλοξενίας μεταναστών και προσφύγων, εντός των οποίων υπάρχουν άτομα ιδιαίτερα ευάλωτα.

Η ώσμωση μεταναστών με τρομοκράτες και ποινικούς εγκληματίες στα σωφρονιστικά καταστήματα.

Τέλος, προβληματισμό προκαλεί η όξυνση της πόλωσης γύρω από το ζήτημα της μετανάστευσης η οποία οδηγεί στη στοχοποίηση των μεταναστευτικών κοινοτήτων και στην δυναμική δράση ακροδεξιών εξτρεμιστικών οργανώσεων που μπορεί να οδηγήσει σε μία αλληλοτροφοδοτούμενη εξτρεμιστική και βίαιη κινητοποίηση στην Ελλάδα.

  • Ποια επιπρόσθετα μέτρα πρόληψης οφείλει να λάβει η χώρα μας κατά της τρομοκρατίας;

Η Ελληνική Αστυνομία, όσο και οι υπόλοιποι δημόσιοι φορείς (Ε.Υ.Π.. Λιμενικό Σώμα- Ελληνική Ακτοφυλακή κ.ά.) βρίσκονται σε εγρήγορση. Άλλωστε, από τις αρχές του 21ου αιώνα στην Ελλάδα έχει επέρθει μία σημαντική αλλαγή στη φιλοσοφία, όσο και στην επιχειρησιακή λειτουργία των αντι- τρομοκρατικών υπηρεσιών που οδήγησε σε σημαντικές επιτυχίες στην εγχώρια τρομοκρατία, όπως στην περίπτωση της Ε.Ο. 17Ν. Επιπρόσθετα, τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να γίνεται μία σημαντική δουλειά και στον τομέα της ισλαμιστικής ριζοσπαστικοποίησης και τρομοκρατίας τόσο με ειδικές εκπαιδεύσεις, όσο και με ασκήσεις ετοιμότητας επί σεναρίων κρίσεων. Ενώ η Ελληνική Αστυνομία έχει να επιδείξει και σημαντικές επιτυχίες όπως η σύλληψη του τζιχαντιστή Μίρσα Μπεκτάτσεβιτς στην Αλεξανδρούπολη. Ιδιαίτερη συνεισφορά στον τομέα των εκπαιδεύσεων, αλλά και στην έρευνα για τη ριζοσπαστικοποίηση που οδηγεί στο βίαιο εξτρεμισμό και στην τρομοκρατία υπάρχει από το ΚΕ.ΜΕ.Α.

Όπως αναφέρθηκα και προηγουμένως, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μία σειρά προκλήσεων που αν δεν αντιμετωπιστούν εγκαίρως μπορούν να μετατραπούν σε κινδύνους. Για να μπορέσουν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά αυτές οι προκλήσεις θα πρέπει να σχεδιαστεί μία πολιτική πρόληψης, η οποία θα συμπεριλάβει μία σειρά δημοσίων φορέων και όχι μόνο τις Αρχές Ασφαλείας, αλλά και οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών, καθώς και πολίτες μεμονωμένα σε δράσεις εκπαίδευσης, ευαισθητοποίησης, ενσωμάτωσης κτλ. με ιδιαίτερα κρίσιμο και χρήσιμο τον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Πρέπει να διευρυνθεί ο αριθμός των εμπλεκομένων φορέων στην πρόληψη, καθώς εκεί βρίσκεται το μεγάλο στοίχημα, η πρόληψη της ριζοσπαστικοποίησης και η υποστήριξη των ευάλωτων σε αυτή ομάδων και σε αυτή την κατεύθυνση πρέπει να γίνει αρκετή δουλειά ακόμη στην Ελλάδα.

  • Όσον αφορά την εγχώρια τρομοκρατία, ποια είναι τα χαρακτηριστικά που λαμβάνει στη σημερινή εποχή και ποιος ο ρόλος της γυναίκας στο πλαίσιο των τρομοκρατικών οργανώσεων; 

Ακόμη και αν απλώς ανατρέξει στις ετήσιες εκθέσεις της EUROPOL, θα διαπιστώσει κάποιος τον εξαιρετισμό της Ελλάδας στο ζήτημα της τρομοκρατίας. Η τρομοκρατία στην Ελλάδα ανήκει στην κατηγορία της πολιτικά υποκινούμενης, κυρίως με την ακρο-αριστερή μηδενιστική και αναρχική μορφή της. Η τρομοκρατία στη λεγόμενη πρώτη γενιά της σφραγίστηκε από τις δύο εμβληματικές οργανώσεις τον Επαναστατικό Λαϊκό Αγώνα και την Ε.Ο. 17 Νοέμβρη,  οι οποίες κινούνταν ιδεολογικά στο μαρξιστικό-λενινιστικό χώρο. Σκοπός τους ήταν η αφύπνιση του προλεταριάτου και η υποκίνησή του σε επανάσταση που θα έφερνε το σοσιαλισμό με τη βία. Την πρώτη περίοδο της Μεταπολίτευσης ήταν αισθητή και η παρουσία της ακροδεξιάς τρομοκρατίας. Το 1974- 1979 ένας πυρήνας άκρο- δεξιών δραστηριοποιείται βίαια, κυρίως με την τοποθέτηση εκρηκτικών μηχανισμών στοχεύοντας στην ιδεολογική συνέχιση της Χούντας και στην προστασία της χώρας από τον κομμουνιστικό- σοσιαλιστικό κίνδυνο. Η πρώτη αυτή περίοδος κλείνει με τις συλλήψεις των μελών των οργανώσεων.

Η ύφεση μετά τις συλλήψεις αποδείχτηκε προσωρινή καθώς την περίοδο 2003-2008 είχαμε την εμφάνιση νέων τρομοκρατικών οργανώσεων ακρο-αριστερής ιδεολογικής κατεύθυνσης με πλέον ενεργή τον Επαναστατικό Αγώνα. Από κάποιους μελετητές η τρομοκρατική δράση αυτής της περιόδου χαρακτηρίζεται ως τρομοκρατίας δεύτερης γενιάς, υπάρχει όμως και η προσέγγιση του μεταβατικού σταδίου- ενός συνδετικού κρίκου παραδοσιακής και νεότερης τρομοκρατίας.

Το γεγονός καταλύτης για την τρομοκρατία της νέας γενιάς ήταν η δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου και οι βίαιες ταραχές που επακολούθησαν. Από το 2008 εκδηλώνεται το νέο κύμα τρομοκρατίας στην Ελλάδα με την κλιμάκωση της δράσης του Επαναστατικού Αγώνα, αλλά και την εμφάνιση των οργανώσεων Σέχτα Επαναστατών, Ομάδα Προλεταριακής Λαϊκής Αυτοάμυνας (ΟΠΛΑ), ενώ και η οργάνωση Συνομωσία Πυρήνων της Φωτιάς που είχε εμφανιστεί λίγο νωρίτερα κλιμακώνει τη δράση της. Αυτό το κύμα τρομοκρατίας, το οποίο συνεχίζεται μέχρι σήμερα με την εμφάνιση και νέων οργανώσεων όπως η Ομάδα Λαϊκών Αγωνιστών (ΟΛΑ), παρά τις σημαντικές συλλήψεις που έχει πραγματοποιήσει η Ελληνική Αστυνομία.

Η εγχώρια τρομοκρατία της εποχής μας έχει τα εξής χαρακτηριστικά:

Χρησιμοποιούν εκρηκτικούς μηχανισμούς, ρουκέτες και πυροβόλα όπλα.
Στοχοποιούν ό,τι συμβολίζει για αυτούς το κατεστημένο (δημοσιογράφους, αστυνομικούς, δικαστικούς κ.ά.).
Χρησιμοποιούν σε σημαντικό βαθμό το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Φαίνεται πως υπάρχει ώσμωση με το οργανωμένο έγκλημα κυρίως μέσα στα σωφρονιστικά καταστήματα, και μία μορφή σύνδεσης των δύο- οργανωμένου εγκλήματος και τρομοκρατίας.  

Οι γυναίκες είχαν παραδοσιακά σημαντικό ρόλο στην πολιτική τρομοκρατία στην Ευρώπη, με χαρακτηριστικότερο ίσως παράδειγμα την Ουλρίκε Μάινχοφ που ήταν ιδρυτικό και ηγετικό μέλος της διαβόητης οργάνωσης Φράξια- Κόκκινος Στρατός που έδρασε στη Γερμανία. Έχουμε δει τις γυναίκες σε διαφόρους ρόλους, από περιφερειακούς μέχρι και κεντρικούς, κάτι που παρατηρείται πλέον και στην Ελλάδα, όπου από τις γυναίκες σε περιφερειακό κυρίως ρόλο, έχουμε περάσει στις γυναίκες σε καθοδηγητικό ρόλο. Ενώ πιο σημαντικός και πιο μαζικός είναι ο ρόλος των γυναικών στην ισλαμιστική τρομοκρατία, κυρίως δε και εκτός Ευρώπης.

  • «Η τρομοκρατία γεννά τρομοκρατία» και ο «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας συχνά χρησιμοποιείται ως προκάλυμμα  για την περιστολή ατομικών δικαιωμάτων και ελευθεριών»: σε ποιο βαθμό συμφωνείτε με τις παραπάνω φράσεις και ποια είναι η δική σας τοποθέτηση; 

Οι τρομοκρατικές οργανώσεις συνηθίζουν να προσπαθούν να αιτιολογήσουν τη βίαιη δράση τους ως τη μόνη νόμιμη απάντηση στην κρατική τρομοκρατία, νομίζω πως είναι εξαιρετικά χαρακτηριστικό αυτής της προσπάθειας το γενικότερο σύνθημα “βία στη βία της εξουσίας”. Αυτή η επιχειρηματολογία κορυφώθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στην Ελλάδα μετά την πρόσφατη τρομοκρατική επίθεση εναντίον του πρώην Πρωθυπουργού κυρίου Λουκά Παπαδήμου, ευτυχώς με μικρή ποσότητα εκρηκτικών. Υπήρξαν αναρτήσεις- τοποθετήσεις που εξομοίωναν τον φάκελο με τα εκρηκτικά με το λογαριασμό της ΔΕΗ, και χαρακτήριζαν την προσπάθεια δημοσιονομικής σταθεροποίησης της χώρας ως κρατική και ευρωπαϊκή τρομοκρατία. Πρέπει να ξεκαθαρίσουμε κάτι, ακόμη και οι αποτυχημένες ή και άδικες κυβερνητικές πολιτικές και πρωτοβουλίες δεν συνιστούν τρομοκρατία, η τρομοκρατία στηρίζεται στη βία. Επίσης, σχετικά με το επιχείρημα της ένοπλης απάντησης στην κρατική καταστολή, θα πρέπει να θυμηθούμε τον Max Weber, το κράτος έχει το μονοπώλιο της άσκησης νόμιμης βίας. Η ασφάλεια των πολιτών εκχωρείται στο κράτος ως μέρος του κοινωνικού συμβολαίου και αυτό έχει το δικαίωμα της χρήσης νόμιμης βίας στις περιπτώσεις  όπου αυτή απαιτείται. Σε διαφορετική περίπτωση οδηγούμαστε σε καταστάσεις ζούγκλας, αυτοδικίας, όπου ο καθένας διεκδικεί για τον εαυτό του το ρόλο του “δικαστή” ή του “τιμωρητικού χεριού του λαού”, ας είμαστε ξεκάθαροι, είναι απλά τρομοκράτες.

Επίσης μεγάλη συζήτηση γίνεται σχετικά με την περιστολή των ατομικών δικαιωμάτων και ελευθεριών στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της τρομοκρατίας. Είναι δικαιολογημένο να υπάρχει προβληματισμός σχετικά με το ζήτημα του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των ελευθεριών, κυρίως κατά τη διάρκεια συλλογής πληροφοριών. Αυτός ο προβληματισμός έχει ενταθεί τα τελευταία χρόνια λόγω των υποθέσεων Wikileaks και Σνόουντεν. Ωστόσο, δεν πρέπει ο προβληματισμός, κάτι που είναι υγιές, να μετατρέπεται σε φαντασίωση, βλέποντας παντού συνθήκες Οργουελιανών “Μεγάλων Αδερφών”. Αυτή είναι μία φοβική και παρωχημένη αντίδραση η οποία εδράζεται σε μία εσφαλμένη παραδοχή, στην αντίληψη πως οι Αρχές Ασφαλείας και οι Υπηρεσίες Πληροφοριών έχουν απεριόριστους ανθρώπινους και τεχνολογικούς πόρους, κάτι που δεν συμβαίνει, άλλωστε, πρέπει να είναι κάποιος αφελής για να θεωρήσει πως οι Αρχές Ασφαλείας μπορούν πραγματικά να υλοποιήσουν με επιτυχία το έργο τους “κρυφακούγοντας” εκατομμύρια πολίτες. Επίσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ζούμε στην εποχή της επανάστασης της πληροφορίας και της χρήσης των κοινωνικών δικτύων, όπου σε ανοιχτές πηγές, δίνουμε από μόνοι μας σε καθημερινό ρυθμό, έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών. Καταληκτικά, οι “Ζωές των Άλλων” είναι μία από τις αγαπημένες μου ταινίες, αλλά δεν ζούμε σε αυτή την εποχή. Οι Αρχές Ασφαλείας κάνουν τη δουλειά τους σε στενή συνεργασία με τις εισαγγελικές αρχές, οι οποίες είναι και αρμόδιες για την τήρηση των κανόνων του Κράτους Δικαίου. Βέβαια, αυτή η συζήτηση στην Ελλάδα είναι δύσκολο να γίνει, μιας και δεν μπορούμε να καταλήξουμε ούτε στο ζήτημα της χρήσης καμερών, οι οποίες ωστόσο είναι παρούσες στο Λονδίνο και σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες που επισκεπτόμαστε χωρίς να έχουμε πρόβλημα. Η ασφάλεια δεν βρίσκεται σε αντιδιαστολή με την ελευθερία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, το αντίθετο, μπορεί και πρέπει να λειτουργήσει για την υπεράσπισή τους. Ωστόσο, ας είμαστε ξεκάθαροι, δεν πρέπει να γίνονται εκπτώσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κάθε διαδικασία παρακολούθησης πρέπει να γίνεται στο πλαίσιο του Συντάγματος και των προβλέψεων των νόμων. Τέλος, σε περίπτωση σύγκρουσης ατομικών ελευθεριών με την ασφάλεια και την προστασία της ζωής, πρέπει κάθε φορά να γίνεται στάθμιση συμφερόντων.

  • Η τεχνολογία και τα  νέα μέσα κοινωνικής δικτύωσης/social media χρησιμοποιούνται εκτενώς από τους νέας γενιάς τρομοκράτες, προκειμένου να οργανώσουν τη δράση τους, αλλά και να μεταδώσουν σε ένα ευρύ κοινό τα αιματηρά χτυπήματά τους. Πιστεύετε ότι θα μπορούσαν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να συμβάλλουν στην πρόληψη της τρομοκρατίας; 

Όντως, το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν το τρίτο πεδίο μάχης των τρομοκρατικών οργανώσεων, οι οποίες απέδειξαν πως μπορούν να χρησιμοποιήσουν με εξαιρετική επιτυχία τα πλεονεκτήματα της διαδικασίας της παγκοσμιοποίησης και κυρίως την έξαρση των νέων τεχνολογιών. Ιδιαίτερα η ISIS αποτελεί την τελειότερη επικοινωνιακή/ τεχνολογική τρομοκρατική μηχανή. Έχει καταφέρει να μεταφέρει σχεδόν το σύνολο των τρομοκρατικών δραστηριοτήτων της στο χώρο του διαδικτύου. Ειδικότερα, οι ισλαμιστές τρομοκράτες χρησιμοποιούν το διαδίκτυο για:

Εντοπισμό, ριζοσπαστικοποίηση και στρατολόγηση ευάλωτων ανθρώπων,
Κρυπτογραφημένη επικοινωνία, 
Προπαγάνδα,
Προετοιμασία και υποστήριξη επιθέσεων,
Δημιουργία Παγκόσμιας Διαδικτυακής Τζιχανιστικής Κοινότητας, 
Εμψύχωση μαχητών και υποστηρικτών,
Διαμοίραση οδηγιών και εγχειριδίων.

Ο αγώνας για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και την πρόληψη της ριζοσπαστικοποίησης δεν μπορεί να μην δώσει μείζονα βαρύτητα στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Είναι άλλωστε, ένα από τα βασικά σημεία που είχε τονίσει η Πρωθυπουργός Μέι μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στη Μεγάλη Βρετανία το καλοκαίρι, ενώ αξίζει να τονιστεί πως υπήρξε η αντίστοιχη ανταπόκριση από το Facebook προς αυτή την κατεύθυνση. Ήδη γίνονται μεγάλες προσπάθειες τόσο στο διωκτικό τομέα με τη δράση της EUROPOL, όσο και γενικότερα, καθώς το ζήτημα του διαδικτύου χρειάζεται τη συνέργια τόσο του ιδιωτικού τομέα, όσο και της Κοινωνίας των Πολιτών. Άλλωστε, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η Ε.Ε. Βρίσκεται στην τελική φάση επικαιροποίησης της στρατηγικής της για την κυβερνοασφάλεια. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι ένα εξαιρετικά χρήσιμο όπλο που πρέπει να το αξιοποιήσουμε ενάντια στους τρομοκράτες.

  • Τρομοκρατία και ΜΜΕ: πώς τα ΜΜΕ προσεγγίζουν το φαινόμενο της τρομοκρατίας, πού, κατά την άποψή σας, πρέπει να εστιάσουν περισσότερο το ενδιαφέρον τους και σε ποιο βαθμό προκαλούν «τρομο-υστερία», για την οποία έχουν κατηγορηθεί;

Η τρομοκρατία είχε πάντα μία ιδιαίτερη σχέση με τα ΜΜΕ. Οι τρομοκράτες επιδιώκουν τη μεγαλύτερη δυνατή πρόκληση φόβου και τρόμου, άρα τους ενδιαφέρει να αξιοποιήσουν τα ΜΜΕ για να μεγαλώσουν την επικοινωνιακή ισχύ των επιθέσεων τους, αλλά και για να επικοινωνήσουν με ένα μέρος ανθρώπων που μπορεί να συμπαθεί ή και ενδεχομένως να υποστηρίζει τις πράξεις τους και την ιδεολογία τους. Έχουμε δει και στην Ελλάδα τον τρόπο με τον οποίο οι τρομοκρατικές οργανώσεις έστελναν τις προκηρύξεις ανάληψης των επιθέσεων τους σε εφημερίδες. Από αυτή την παραδοσιακή εποχή έχουμε περάσει σε μία περίοδο που οι επιθέσεις των ισλαμιστικών τρομοκρατικών οργανώσεων λαμβάνουν υπόψη τους την παράμετρο πρόκλησης της μεγαλύτερης δυνατής κάλυψης από τα ΜΜΕ. Αυτός είναι ο στόχος των τρομοκρατών. Από την άλλη πλευρά βέβαια και τα ΜΜΕ έχουν ως αποστολή την ενημέρωση των πολιτών και οι τρομοκρατικές επιθέσεις είναι ένα εξαιρετικά σημαντικό γεγονός για το οποίο οι πολίτες θέλουν να πληροφορηθούν. Πρέπει λοιπόν τα ΜΜΕ να πραγματοποιούν μία υπεύθυνη και σοβαρή ενημέρωση, χωρίς τη διόγκωση των γεγονότων και την καλλιέργεια ενός πνεύματος τρομο- υστερίας που μπορεί να έχει μόνο αρνητικές επιπτώσεις. Θεωρώ πως δεν πρέπει να διαχωρίζουμε την κάλυψη των τρομοκρατικών επιθέσεων, από άλλα περιστατικά κρίσεων ή και καταστροφών, όπως είναι οι φυσικές καταστροφές, τα τεχνολογικά ατυχήματα και οι πανδημίες. Γενικότερα, σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης τα ΜΜΕ πρέπει να έχουν υπεύθυνο ρόλο.  Ωστόσο, δεν πρέπει να γενικεύουμε, καθώς υπάρχουν ΜΜΕ, ακόμη και στην Ελλάδα που τηρούν υπεύθυνη στάση. Θέλω εδώ να τονίσω, την εξίσου σημαντική ευθύνη των λεγόμενων ειδικών, οι οποίοι καλούνται στα ΜΜΕ για να δώσουν τη γνώμη τους επί ειδικών πτυχών των τρομοκρατικών επιθέσεων. Σαφώς και φέρουν την ατομική ευθύνη των απόψεων τους και η ανάγκη υπευθυνότητας και ωριμότητας τους αγγίζει και αυτούς, ωστόσο και τα ΜΜΕ πρέπει να έχουν ένα φίλτρο σχετικά με το που και τι είδους “λόγο” δίνουν, και να μην επενδύουν απλώς σε μία προσωπικότητα που θα πει κάτι για να προκαλέσει εντυπώσεις και θόρυβο γύρω από το όνομα του. Ο ρόλος των ειδικών στο δημόσιο διάλογο έχει αξία μόνο αν χαρακτηρίζεται από ψύχραιμες και τεκμηριωμένες αναλύσεις θεμάτων που πραγματικά γνωρίζουν. Τέλος, πρέπει να τονιστεί πως τα ΜΜΕ είναι ένας εξαιρετικός χρήσιμος σύμμαχος στην προσπάθεια αντιμετώπισης της ιδεολογικής πτυχής του τρόμου, καθώς μπορούν να συνεισφέρουν με ενημερωτικές εκστρατείες και με την προώθηση αντι- διηγημάτων.

  • Ισλάμ, πολυπολιτισμικότητα, τρομοκρατία και ο ρόλος της γυναίκας ήταν το τίτλος της πολύ ενδιαφέρουσας συζήτησης που έλαβε χώρα τον Ιούνιο του 2017 με αφορμή το βιβλίο σας «Σφάξε με Αγά μου να Αγιάσω». Θα ήθελα να μας αναφέρετε τα κύρια συμπεράσματα που προέκυψαν στο πλαίσιο της συζήτησης και να μας μιλήσετε για το βιβλίο σας. 

Όντως, ήταν μία εξόχως ενδιαφέρουσα συζήτηση, κάτι που επιβεβαιώθηκε τόσο από την ενεργό συμμετοχή όσων την παρακολούθησαν, όσο και από τις πολλές και διαφορετικές πτυχές του θέματος που αναδείχτηκαν. Ήταν εξαιρετικά τιμητικό και ενδιαφέρον για εμένα, που με αφορμή το βιβλίο μου γυναίκες καθηγήτριες, δημοσιογράφοι και ερευνήτριες συζήτησαν για τον ιδιαίτερο ρόλο της γυναίκας σε μία σειρά θεμάτων που συμπυκνώθηκε στον μακρύ ομολογώ τίτλο της συζήτησης. Ουσιαστικά, ήταν μία συζήτηση που φώτισε το ρόλο και τη θέση της γυναίκας στο πλαίσιο της θρησκείας του Ισλάμ, των συνθηκών πολυπολιτισμικότητας στις ευρωπαϊκές κοινωνίες, αλλά και στη διαδικασία της ριζοσπαστικοποίησης και στην τρομοκρατία. Μέσα από τη συζήτηση αποδομήθηκαν στερεότυπα και αναλύθηκαν πολλές και ενδιαφέρουσες πτυχές αυτών των περίπλοκων θεμάτων.  Δεν θα έλεγα πως ήταν μία πειθαρχημένη συζήτηση σύμφωνα με τις αρχές των σπουδών για το φύλο- gender studies, αλλά περισσότερο μία συζήτηση προβληματισμού που έθεσε ερωτήματα σχετικά με δύο βασικούς άξονες:

Τη θέση της γυναίκας στις μουσουλμανικές κοινωνίες, αλλά και στις ευρωπαϊκές κοινωνίες και το βαθμό που η διάσταση του φύλου έχει συμπεριληφθεί στο σχεδιασμό των πολιτικών πολύ- πολιτισμικότητας.

Το ρόλο της γυναίκας τόσο στη διαδικασία της ριζοσπαστικοποίησης- η γυναίκα ως στρατολόγος, όσο και στην τρομοκρατία- η γυναίκα ως τρομοκράτισσα ή ως υποστηρίκτρια, ηθελημένα ή εξαναγκαστικά, τρομοκρατών.

Τέλος, έγινε ειδική αναφορά στον πλέον άχαρο ρόλο των γυναικών- αυτόν του θύματος τρομοκρατικών επιθέσεων και βίας. Αυτή ήταν ίσως η πιο σημαντική στιγμή της εκδήλωσης, καθώς δύο γυναίκες Γεζίντι, που ξέφυγαν από τη μανία της ISIS  και βρέθηκαν στην Ελλάδα, μετέφεραν τις συγκλονιστικές τους εμπειρίες, και θέλω να τις ευχαριστήσω ιδιαίτερα για αυτό.

Το βιβλίο μου με τον προβοκατόρικο θα έλεγα τίτλο “Σφάξε με Αγά μου να Αγιάσω”, ο οποίος όμως εξηγείται από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου, μιας και δεν αποτελεί επιλογή- προώθησης, αλλά αποτύπωσης μίας ευρέως διαδεδομένης αντίληψης για την ισλαμιστική τρομοκρατία στην Ελλάδα, έχει κλείσει λίγους μήνες κυκλοφορίας. Εκδόθηκε το 2016 από τις Εκδόσεις Επίκεντρο και το τίμησαν με τον πρόλογο τους ο Ομότιμος Καθηγητής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Παναγιώτης Ιωακειμίδης και ο Επικεφαλής του Κέντρου Αριστείας του Δικτύου Ευαισθητοποίησης για τη Ριζοσπαστικοποίηση- RAN CoE- της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Omar Ramadan.

Το βιβλίο δεν αποτελεί μια εκτεταμένη καταγραφή της γέννησης και της δράσης του Ισλαμικού Κράτους, ούτε και έναν οδηγό προβλέψεων για το ενδεχόμενο η Ελλάδα να καταστεί στόχος επιθέσεων, ή ένα συνολικό πλαίσιο απαντήσεων στην απειλή της ισλαμιστικής τρομοκρατίας, όπως αυτή εκφράζεται σήμερα κυρίως μέσω της δράσης της ISIS. Στόχος του σύντομου αυτού τόμου είναι να βάλει τις βάσεις στη δημόσια συζήτηση για τον χαρακτήρα και τις διαστάσεις της απειλής από το αποκαλούμενο Ισλαμικό Κράτος, για τις επιπτώσεις της δράσης του για την Ελλάδα, για τον βαθμό και τον τρόπο που πρέπει να συνδεθεί το ζήτημα με τη μετανάστευση και την πολυπολιτισμικότητα, αλλά και για τα πολλά και διαφορετικά εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη συνολική αντιμετώπιση της απειλής. Δεν αποτελεί επί της ουσίας μια εξαντλητική επιστημονική εργασία, αλλά μια περιεκτική μεταφορά της κατάστασης για ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα ασφάλειας της εποχής μας, αποτυπώνοντας με συνοπτικό και εύληπτο τρόπο την επιστημονική συζήτηση απευθυνόμενο και στον αναγνώστη που δεν αναζητεί την εξειδικευμένη γνώση, αλλά μια εικόνα για το μέγεθος του προβλήματος.

Είναι χωρισμένο σε τρία διακριτά μέρη. Το πρώτο είναι αφιερωμένο στο Ισλαμικό Κράτος, όχι όμως απλώς ως μια καταγραφή της εμφάνισης και των χαρακτηριστικών του, αλλά εντάσσοντάς το σε ένα διττό πλαίσιο ανάλυσης: α) ως φαινόμενο της άναρχης διάστασης της παγκοσμιοποίησης και β) στο πλαίσιο της διαδικασίας ριζοσπαστικοποίησης των νέων ανθρώπων. Η Ελλάδα και το Ισλαμικό Κράτος είναι οι δύο κυρίαρχες συνισταμένες του δευτέρου μέρους του βιβλίου με την ανάλυση να καλύπτει τις άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις από τη δράση της οργάνωσης, τη σύνδεση με τις μικτές ροές και το προσφυγικό, αλλά και την προβληματική γύρω από το πλαίσιο της πολυπολιτισμικότητας. Το τρίτο και τελευταίο μέρος καλύπτει το ζήτημα της απάντησης στην απειλή, με ιδιαίτερη έμφαση να δίνεται στην πρόληψη και στην ανάγκη αντιμετώπισης και των ιδεολογικών πτυχών της εξάπλωσης της ISIS.

The following two tabs change content below.
Η Αγγελική Καρδαρά είναι Δρ Τμήματος ΕΜΜΕ - Φιλόλογος. Συνεργάζεται με το Πανεπιστήμιο Αθηνών στο πλαίσιο των elearning προγραμμάτων, έχοντας αναλάβει (συγγραφή και εκπαίδευση) τα εκπαιδευτικά προγράμματα «ΜΜΕ και Εγκληματικότητα: το έγκλημα ως είδηση και ως μήνυμα» και «Αστυνομικό και Δικαστικό Ρεπορτάζ» (Ακαδημαϊκός Υπεύθυνος: Καθηγητής Γιάννης Πανούσης). Συνεργάζεται επίσης με το Κέντρο Μελέτης του Εγκλήματος (ΚΕ.Μ.Ε.), όπου είναι εισηγήτρια σεμιναριακών μαθημάτων με θεματική «Το Έγκλημα στο Αστυνομικό και Δικαστικό ρεπορτάζ». Δίδαξε δημοσιογραφία στο Κολλέγιο Επαγγελματικής Δημοσιογραφίας (CPJ Athens/University of Wolverhampton) στο προπτυχιακό και μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών. Από το 2013 έως το 2016 έδινε διαλέξεις στο Τμήμα ΕΜΜΕ του Παν/μίου Αθηνών, με αντικείμενο "Εγκληματολογία & ΜΜΕ". Ασχολείται με την εγκληματολογική έρευνα και τη συγγραφή.

Comments

comments

Related Posts

Comments are closed.

Recent Posts