Ο βιασμός του Χρύσιππου από τους Δημητριάδη και Σαμαρά

του Δημήτρη Καλαντζή.

O Χρύσιππος είναι ένα περιφερειακό πρόσωπο της μυθολογίας στο οποίο τέμνονται οι πορείες των δύο «καταραμένων» προγονικών οικογενειών των Αρχαίων Ελλήνων, των Πελοπιδών και των Λαβδακιδών. Φορτωμένες με τρομακτικές συμφορές και ανόσια έργα, μοιχείες, αιμομιξίες, φόνους, σφαγές, ανθρωποφαγίες, συζυγοκτονίες και μητροκτονίες, οι δύο μυθολογικές οικογένειες αποτέλεσαν το «σκοτεινό παρελθόν» των ελληνικών φύλων, πριν έρθει να το «φωτίσει» ο γενναίος ήρωας των Δωριαίων, Ηρακλής.

Σύμφωνα με τον μύθο, ο Λάιος, γιος του βασιλιά της Θήβας Λάβδακου, απήγαγε και βίασε τον έφηβο γιο του Πέλοπα Χρύσιππο, τον οποίο ερωτεύτηκε παράφορα όταν ανέλαβε να τον μάθει την τέχνη της αρματοδρομίας.

Η μία εκδοχή θέλει τον Χρύσιππο να αυτοκτονεί με σπαθί μετά την ατίμωση, ενώ άλλη τον θέλει να βρίσκει τον θάνατο από τους ετεροθαλείς αδελφούς του Ατρέα και Θυέστη, επειδή απολάμβανε την ιδιαίτερη αγάπη του πατέρα τους Πέλοπα.

Δυστυχώς η τραγωδία του Ευριπίδη «Χρύσιππος» δεν διασώζεται για να έχουμε κάποια κυρίαρχη εκδοχή του μύθου, και δεν διασώζεται πιθανώς επειδή η επικρατούσα ηθική των αιώνων που ακολούθησαν δεν «άντεχε» να αντιγράψει και να διασώσει από το πέρασμα του χρόνου ένα έργο για τον έρωτα και τον βιασμό ενός άνδρα από άλλον άνδρα.

Αυτό βέβαια δεν αποτέλεσε εμπόδιο για τον Δημήτρη Δημητριάδη να πάρει ως αφορμή τις ελάχιστες λέξεις που διασώζονται από την τραγωδία του Ευριπίδη για να γράψει ένα κείμενο, ελάχιστα θεατρικό αλλά εξόχως ενδιαφέρον ως αντικείμενο ψυχαναλυτικής μελέτης για τα (ανύπαρκτα) όρια της ερωτικής νοσηρότητας.

“Χρύσιππος” του Θάνου Σαμαρά – Φεστιβάλ Αθηνών 2019, Πειραιώς 260.

Στον Χρύσιππο του Δημητριάδη ο ήρωας είναι ένα αγόρι πόρνη το οποία εκδίδει η μητέρα του. Κλεισμένο σε ένα δωμάτιο, το αγόρι δέχεται τον έναν άνδρα μετά τον άλλον με την λογική του «γιατί να μην τον χαρούν κι άλλοι με κάποιο αντάλλαγμα;», όπως λέει η μητέρα του, που επιδεικνύει υπερήφανη το αιδοίο της, από το οποίο βγήκε ο γιός της, αυτό το «ροζ βαμβακάκι», το «ζαχαρωτό» που «αξίζει να το γευτούν όλοι».

Οι «πελάτες» του Χρύσιππου εξιστορούν τις σεξουαλικές επαφές με τις μητέρες τους, ο πατέρας του επιδεικνύει το πέος του, διεκδικώντας τη συνέχεια της ανδρικής του υπόστασης από τον γιό του, αλλά αυτός τελικά επιλέγει να υποκύψει στην ερωτική πολιορκία από τον παιδόφιλο «θείο» του.

Παιδεραστία, παιδοφιλία, σεξουαλική κακοποίηση και σεξουαλική εκμετάλλευση διαδέχονται η μία την άλλη στη δράση του έργου του Δημήτρη Δημητριάδη ως απλές πρακτικές εκπλήρωσης του (πάντως ανεκπλήρωτου) ερωτικού πάθους σε έναν Χρύσιππο με έξυπνους λεκτικούς ακροβατισμούς παραδοξότητας και τη συνήθη πληθωρική (και ενίοτε χαώδη) εκφραστικότητα του συγγραφέα.

Πως μεταφέρεται αυτό το έργο στη θεατρική σκηνή;

Ο Θάνος Σαμαράς σχηματοποίησε τη «χυδαιότητα» της δράσης, χρησιμοποιώντας κινούμενα σχέδια για την απόδοση των σεξουαλικών πράξεων και μία υπερμεγέθη μαϊμού με φαλλό ως σώμα του Χρύσιππου. Η προσπάθειά του να μην «γαργαλίσει» ή να σοκάρει τους θεατές με την παρουσίαση ρεαλιστικών σκηνών από το έργο είναι εμφανής και ορθή. Άλλωστε έχουν παρουσιαστεί τα πάντα πια στο θέατρο για να προτείνει ο φιλόδοξος σκηνοθέτης μία «παράσταση – σκάνδαλο».

Ο Σαμαράς παρουσιάζει μία φωτεινή εικαστική εγκατάσταση στην πρώτη πράξη του έργου, έναν αστικό χώρο με «φερφορζέ» καρέκλες και έναν καλό συγχρονισμό της οθόνης μάτριξ με την πραγματική δράση. Η Ράνια Οικονομίδου ως μητέρα / τσατσά του Χρύσιππου, κερδίζει το ενδιαφέρον στον σκηνικό χώρο, έστω και καθηλωμένη σε μία καρέκλα/ασανσέρ. Οι κινήσεις και οι εξιστορήσεις των «πελατών» του Χρύσιππου, επίσης προϊδεάζουν για κάποια ενδιαφέρουσα εξέλιξη της παράστασης, φευ όμως, με το που αρχίζει η δεύτερη πράξη, η δραματουργία εξαφανίζεται.

Ολόκληρα διαστήματα περνούν με μόνον πρωταγωνιστή τον (λευκό) φωτισμό, ενώ οι αυτοαναφορικές παραδοξότητες των διαλόγων απομειώνουν γρήγορα το ενδιαφέρον του θεατή. Χρειάζεται να περάσουν περίπου τρία τέταρτα παράστασης για να παρουσιαστεί ξανά μία δυνατή στιγμή με πρωταγωνιστή τον Νίκο Καραθάνο στον ρόλο του διαφθορέα που προχωρά στον αυνανισμό του έφηβου Χρύσιππου. Η παρουσία, η φωνή, οι κινήσεις, η σιγουριά μαζί με τη λαγνεία που επιτυγχάνει με την ερμηνεία του ο Καραθάνος καθιστούν τη σκηνή πραγματικά καθηλωτική.

Πέραν όμως των καλών στιγμών και της ενδιαφέρουσας εικαστικής εγκατάστασης, ο Χρύσιππος των Δημητριάδη – Σαμαρά δεν προτείνεται στη σκηνή ως συναρπαστική θεατρική πρόταση στο φάσμα της (έστω νοσηρής) ανθρώπινης σεξουαλικότητας, αφήνοντας μετέωρο το ερώτημα εάν το έργο είναι ακατάλληλο για τη σκηνή ή η σκηνοθεσία δεν μπόρεσε να το απογειώσει.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ

«Χρύσιππος»
του Δημήτρη Δημητριάδη
Σκηνοθεσία – Κίνηση – Σκηνικά – Κοστούμια – Φωτισμοί – Σχεδιασμός ήχου και Animation Θάνος Σαμαράς
Βοηθός σκηνοθέτη Αμαλία Βλάχου
Βοηθός σκηνογραφίας Δήμητρα Κουτσόγεωργα
Βοηθός ενδυματολογίας Κωνσταντίνα Μαρδίκη
Βοηθός φωτισμού Γιώργος Αγιαννίτης
Εκτέλεση animation Δημοσθένης Βάγιας, Φωτεινός Χιώλος
Εκτέλεση παραγωγής Κατερίνα Μπερδέκα – Θεατρικός Οργανισμός MeWe
Οργάνωση παραγωγής Μαριάνθη Μπαϊρακτάρη

Παίζουν με σειρά εμφάνισης: Ράνια Οικονομίδου, Μιχαήλ Ταμπακάκης, Νικόλας Μίχας, Θανάσης Δόβρης, Σοφία Κόκκαλη, Γιάννης Σιαμσιάρης, Αγγελική Στελλάτου, Νίκος Καραθάνος.

Φεστιβάλ Αθηνών 2019, Πειραιώς 260, Δ

Bio
Latest Posts

Δημήτρης Καλαντζής

Γεννήθηκε, μεγάλωσε και ζει στο κέντρο της Αθήνας. Σπούδασε δημοσιογραφία στο «Εργαστήρι» και Ελληνικό Πολιτισμό στο ΕΑΠ. Έχει δουλέψει σε εφημερίδες, ραδιοφωνικούς & τηλεοπτικούς σταθμούς και τώρα διερευνά τους κώδικες του διαδικτύου. Αγαπά τις ανθρώπινες ιστορίες και τις γάτες.