Ρομπότ με ουρά: τα AI κατοικίδια και η αποσύνδεση με την ατέλεια

του Δημήτρη Καλαντζή.

Πριν λίγες μέρες, ένα βιντεάκι στο TikTok με ξάφνιασε: ένας άντρας έβγαζε βόλτα το… ρομπότ σκυλί του, όχι στο Τόκυο ή τη Σεούλ, αλλά στον Άγιο Παντελεήμονα Αχαρνών. Ήταν ένας άντρας γύρω στα 40 και περπατούσε με μεγάλη άνεση με το ρομποτικό κατοικίδιο δίπλα του, σαν να ήταν η καθημερινή ρουτίνα του και όχι μια δοκιμή κάτι “καινούργιου από το μέλλον”. Τα σχόλια στο βίντεο επικεντρώνονταν στο γιατί ένας άντρας που μένει σε μια μάλλον υποβαθμισμένη περιοχή της Αθήνας να περιφέρει ένα “αντικείμενο” αξίας 4.000 – 6.000 ευρώ, αλλά μάλλον δεν είναι αυτό το ζήτημα…

Η τεχνητή νοημοσύνη έχει κάνει άλματα, και πλέον μιλάμε για «συναισθηματικά ευφυή» ρομπότ συντροφιάς. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι το Ropet, ένα AI κατοικίδιο που υπόσχεται «αγάπη, συντροφικότητα και αλληλεπίδραση». Είναι χαριτωμένο, έξυπνο και προσαρμόζεται στα συναισθήματα του χρήστη. Όπως επισημαίνει η Lucia Cabalero στο άρθρο της στο The Conversation, “AI robot pets can be adorable and emotionally responsive. They also raise questions about attachment and mental health”, το Ropet συγκεντρώνει όλα όσα θαυμάζουμε – και ταυτόχρονα φοβόμαστε – στην τεχνητή νοημοσύνη: είναι αξιολάτρευτο, ευφυές και διαθέτει “συναισθηματική ανταπόκριση”.

Tα AI κατοικίδια και η αποσύνδεση με την ατέλεια – Διαφήμιση για το Ropet.

Είμαι άνθρωπος που αγαπά τα ζώα από παιδί. Οι γάτες μου με κοιτάνε όπως μόνο αληθινές γάτες γνωρίζουν – με αδιαφορία, τρυφερότητα και απόλυτη αυτονομία. Δεν είναι πάντα βολικές (όποιος έχει γάτες καταλαβαίνει), αλλά είναι ζωντανές. Έχουν παλμό, μυρωδιά, αυθορμητισμό και έχουν τελείως διαφορετικό χαρακτήρα η μία από την άλλη. Το να τις αντικαταστήσω με ένα ρομπότ, όσο προηγμένο κι αν είναι, μοιάζει ως πράξη αποσύνδεσης από ένα μεγάλο κομμάτι γνήσιας, χωρίς κανόνες και “πρέπει”, απρόβλεπτης και μοναδικής κάθε φορά αλληλεπίδρασης της ζωής μου.

Δεν είναι μόνο το τεχνολογικό άλμα, αλλά η συναισθηματική συνέπεια. Όπως αναφέρει το άρθρο της Cabalero, υπάρχουν ήδη καταγεγραμμένες περιπτώσεις έντονης συναισθηματικής εξάρτησης από AI συνομιλητές, όπως η εφαρμογή Replika – εξάρτησης, που σε ορισμένες περιπτώσεις είχε τραγικές συνέπειες. Πώς μπορούμε να εξασφαλίσουμε ότι τα AI κατοικίδια δεν θα γίνουν ψυχολογικά υποκατάστατα για παιδιά, ηλικιωμένους ή κοινωνικά αποκλεισμένα άτομα;

Εφαρμογές όπως η Replika άνοιξαν το δρόμο για ψηφιακούς ερωτικές/ους συντρόφους πριν από χρόνια, με τους καταναλωτές να εκδηλώνουν στενές συναισθηματικές συνδέσεις με τις ψηφιακές οντότητες, ακόμη και να αντιμετωπίζουν αγωνία και άγχος όταν τους αρνούνται τη φυσική (αλλά ανέφικτη) οικειότητα. Οι σύντροφοι της τεχνητής νοημοσύνης έχουν τη δυνατότητα να ανακουφίσουν παραμυθητικά τη μοναξιά, αλλά η ανεξέλεγκτη χρήση τους εγείρει σοβαρές ανησυχίες. Αναφορές για τραγωδίες, όπως οι αυτοκτονίες ενός 14χρονου αγοριού στις ΗΠΑ και ενός τριαντάχρονου άνδρα στο Βέλγιο, που φέρεται να ακολούθησαν έντονες προσκολλήσεις σε chatbots, υπογραμμίζουν τους κινδύνους της μη ρυθμισμένης οικειότητας τεχνητής νοημοσύνης – ειδικά για κοινωνικά αποκλεισμένα άτομα, ανήλικους και ηλικιωμένους, που μπορεί να χρειάζονται έντονα συντροφιά.

Θυμάστε τα Tamagotchis; Αυτά τα ψηφιακά κατοικίδια των 90s μας δίδαξαν ήδη από τότε πόσο εύκολα δημιουργείται συναισθηματικός δεσμός με μια οθόνη. Η Cabalero θυμίζει την έννοια του Tamagotchi effect, σύμφωνα με την οποία τα παιδιά ανέπτυσσαν συναισθηματική εξάρτηση από τα εικονικά αυτά πλασματάκια. Σήμερα, ένα AI κατοικίδιο δεν είναι απλά μια οθόνη. Είναι ένα μηχάνημα που «θυμάται», «αντιδρά» και «λυπάται» όταν το παραμελείς. Πόσο εύκολο είναι να καταλάβει ένα παιδί ότι αυτό δεν είναι αληθινή αλληλεπίδραση;

Tα AI κατοικίδια και η αποσύνδεση με την ατέλεια – To Tamagotchis που εισήγαγε την ιδέα του ψηφιακού pet.

Πέρα από τα ψυχολογικά ζητήματα, προκύπτει και η ερώτηση της ασφάλειας. Όπως αναφέρεται στο άρθρο του The Conversation, τα AI κατοικίδια βασίζονται σε cloud-based συστήματα, πράγμα που σημαίνει ότι συλλέγουν και αποθηκεύουν δεδομένα. Τι συμβαίνει με αυτά τα δεδομένα; Είναι ασφαλή; Θυμάσαι τους Furbies που απαγορεύτηκαν από την NSA στα τέλη των 90s, επειδή θεωρήθηκαν δυνητικά επικίνδυνοι για διαρροές πληροφοριών; Τώρα οι κίνδυνοι είναι ακόμα μεγαλύτεροι – και πιο ορατοί.

Η τεχνολογία δεν είναι εχθρός – ούτε το Ropet ή τα σκυλιά ρομπότ ειδικά. Το ζήτημα είναι πιο βαθύ: Πώς ορίζουμε τη συντροφιά, την επαφή, την αμοιβαιότητα; Αν αρχίσουμε να προτιμούμε τις ψηφιακές αλληλεπιδράσεις γιατί είναι «καθαρές» και «προγραμματισμένες», χάνουμε κάτι θεμελιώδες: τη μαγεία της απροσδόκητης ατέλειας. Της τυχαίας γρατζουνιάς, του νιαουρίσματος που δεν καταλαβαίνεις γιατί ήρθε, του αληθινού δεσμού που δεν εξηγείται αλγοριθμικά.

Μπορεί να παραπονιέμαι κάθε πρωί που καθαρίζω τη γατο-τουαλέτα, αλλά προτιμώ αυτό το μικρό τελετουργικό της αληθινής ζωής από έναν τέλεια προγραμματισμένο σύντροφο. Τα ρομπότ ίσως έχουν θέση στον κόσμο μας, αλλά όχι στη θέση των γατιών και των σκυλιών μας. Πιστεύω.

Bio
Latest Posts

Δημήτρης Καλαντζής

Γεννήθηκε, μεγάλωσε και ζει στο κέντρο της Αθήνας. Σπούδασε δημοσιογραφία στο «Εργαστήρι» και Ελληνικό Πολιτισμό στο ΕΑΠ. Έχει δουλέψει σε εφημερίδες, ραδιοφωνικούς & τηλεοπτικούς σταθμούς και τώρα διερευνά τους κώδικες του διαδικτύου. Αγαπά τις ανθρώπινες ιστορίες και τις γάτες.