Ο Πάπας Φραγκίσκος και η «Κοπριά του Διαβόλου»: Μια κληρονομιά συμπόνιας αλλά και συμβιβασμών

του Δημήτρη Καλαντζή.

Ο Πάπας Φραγκίσκος, γεννημένος ως Χόρχε Μάριο Μπεργκόλιο στο Μπουένος Άιρες, απεβίωσε στις 21 Απριλίου 2025 σε ηλικία 88 ετών. Ήταν ο πρώτος Λατινοαμερικανός και Ιησουίτης Πάπας, και ηγέτης της Καθολικής Εκκλησίας από το 2013. Η ηγεσία του χαρακτηρίστηκε από ταπεινότητα, κοινωνική ευαισθησία και δέσμευση για ένταξη των περιθωριοποιημένων.

Ανεξέλεγκτος Καπιταλισμός και Υπεράσπιση του Πλανήτη

Ο Πάπας Φραγκίσκος ήταν έντονος επικριτής του ανεξέλεγκτου καπιταλισμού και της καταναλωτικής κουλτούρας. Το 2015, χαρακτήρισε το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα ως “κοπριά του διαβόλου”, τονίζοντας την ανάγκη για οικονομικά μοντέλα που προτεραιοποιούν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την περιβαλλοντική προστασία.

Η εγκύκλιος του Laudato Si’ το 2015 κάλεσε σε επείγουσα δράση κατά της κλιματικής αλλαγής, υπογραμμίζοντας την ηθική υποχρέωση προστασίας του πλανήτη για τις μελλοντικές γενιές. Το 2024, οργάνωσε σύνοδο για το κλίμα που εισήγαγε το Πρωτόκολλο Πλανητικής Ανθεκτικότητας στην Κλιματική Αλλαγή, εστιάζοντας στη μείωση των εκπομπών, την προσαρμογή στο κλίμα και τον κοινωνικό μετασχηματισμό.

Σχέση με LGBTQ+ Κοινότητες

Η προσέγγιση του Πάπα Φραγκίσκου στα θέματα LGBTQ+ χαρακτηρίστηκε από ισορροπία μεταξύ παραδοσιακού δόγματος και ποιμαντικής φροντίδας. Το 2013, δήλωσε: “Ποιος είμαι εγώ για να κρίνω;” αναφερόμενος σε ομοφυλόφιλους ιερείς, σηματοδοτώντας έναν πιο συμπεριληπτικό τόνο.

Το 2023, το Βατικανό ενέκρινε ευλογίες για ομόφυλα ζευγάρια, ένα σημαντικό βήμα προς την ένταξη στην Εκκλησία. Ωστόσο, ο Φραγκίσκος διατήρησε παραδοσιακές απόψεις για τον γάμο και εξέφρασε ανησυχίες για τη θεωρία φύλου, αναφερόμενος σε αυτήν ως “ιδεολογική αποικιοκρατία”.

Αντιμετώπιση των Σκανδάλων Σεξουαλικής Κακοποίησης

Ο Πάπας Φραγκίσκος αντιμετώπισε κριτική για την αρχική του διαχείριση των σκανδάλων σεξουαλικής κακοποίησης στην Εκκλησία. Το 2018, αναγνώρισε “σοβαρά λάθη” στον χειρισμό υποθέσεων στη Χιλή και ζήτησε συγχώρεση.

Το 2019, ήρε το απόρρητο που κάλυπτε τις υποθέσεις κακοποίησης, επιτρέποντας μεγαλύτερη διαφάνεια. Ωστόσο, επικρίθηκε για την αντίθεσή του σε μεταρρυθμίσεις που θα αντιμετώπιζαν σοβαρά το πρόβλημα της κακοποίησης, ενώ “έκλεινε τα μάτια” σε ιερείς που επιτίθεντο σε μοναχές και τις εξανάγκαζαν σε εκτρώσεις, όπως αποκάλυψε και το Associated Press το 2019. Παρά τις καλές προθέσεις, πολλοί θεωρούν ότι η προσπάθειά του για πλήρη κάθαρση δεν ολοκληρώθηκε, αφήνοντας το Βατικανό ηθικά τραυματισμένο αλλά τουλάχιστον με μεγαλύτερη διαφάνεια απ’ ό,τι στο παρελθόν.
(AP News)

Το Οικονομικό Αποτύπωμα της Ηγεσίας του

Ο Πάπας Φραγκίσκος ανέλαβε τα ηνία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας σε μια περίοδο σοβαρής οικονομικής κρίσης στο Βατικανό. Με το πέρασμα των ετών, προσπάθησε να εξυγιάνει τα οικονομικά της Αγίας Έδρας, μειώνοντας τη διαφθορά και τις σπατάλες. Δημιούργησε νέες εποπτικές αρχές και προώθησε διαφάνεια στους ισολογισμούς του Βατικανού.

Ωστόσο, σύμφωνα με τα διεθνή πρακτορεία όπως το Reuters, τα οικονομικά του Βατικανού πέρασαν δύσκολες στιγμές, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της πανδημίας, με σημαντική μείωση εσόδων από τουρισμό και δωρεές. Παρά τις μεταρρυθμίσεις, το Βατικανό παρέμεινε οικονομικά εύθραυστο. Το 2023, σημειώθηκε νέο έλλειμμα €28 εκατομμυρίων, με την Εκκλησία να βασίζεται ολοένα και περισσότερο σε ιδιωτικές ενισχύσεις.

Γιατί θα Μείνει στην Ιστορία

Ο Πάπας Φραγκίσκος θα μείνει στην ιστορία ως ο πάπας που προσπάθησε να γεφυρώσει τον συντηρητισμό της Εκκλησίας με τις προκλήσεις του 21ου αιώνα. Παρότι δεν κατάφερε να φέρει ριζικές αλλαγές, η έμφαση που έδωσε στη συμπόνια, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την περιβαλλοντική δικαιοσύνη και την ανοιχτή επικοινωνία με τον “άλλον”—είτε αυτός είναι μουσουλμάνος, άθεος ή queer—τον καθιστούν μια σημαντική φιγούρα για την καθολική παράδοση.

Είναι χαρακτηριστικό ότι πολιτικοί τόσο από την Αριστερά όσο και από τη Δεξιά – μέχρι τον JD Vance – επιδίωξαν να φωτογραφηθούν μαζί του. Όχι για την πίστη τους, αλλά γιατί αντιπροσώπευε ένα είδος παγκόσμιας ηθικής πυξίδας που μιλούσε στους πολλούς, ακόμα κι αν δεν ήταν καθολικοί, ακόμα κι αν δεν ήταν θρήσκοι.

Συμπέρασμα

Ο Πάπας Φραγκίσκος δεν ήταν ένας Πάπας της “ορθότητας”, δεν ήταν της σιωπής, των παλατιών και της επίδειξης δύναμνης. Προκάλεσε, απογοήτευσε, ενέπνευσε, ανανέωσε. Άφησε πίσω του μια Εκκλησία πιο ανοιχτή αλλά ακόμα σε πάλη με τους δαίμονες του παρελθόντος της. Ίσως αυτός να ήταν και ο στόχος του: όχι να τελειώσει τη μεταρρύθμιση, αλλά να την ξεκινήσει με την πιο δύσκολη αλλά γνήσια χριστιανική πράξη — το άνοιγμα της καρδιάς στον άλλον.

Bio
Latest Posts

Δημήτρης Καλαντζής

Γεννήθηκε, μεγάλωσε και ζει στο κέντρο της Αθήνας. Σπούδασε δημοσιογραφία στο «Εργαστήρι» και Ελληνικό Πολιτισμό στο ΕΑΠ. Έχει δουλέψει σε εφημερίδες, ραδιοφωνικούς & τηλεοπτικούς σταθμούς και τώρα διερευνά τους κώδικες του διαδικτύου. Αγαπά τις ανθρώπινες ιστορίες και τις γάτες.