Tomorrowland: Dance, drugs και marketing – Ένα εμβληματικό event της σύγχρονης ψυχαγωγίας

του Δημήτρη Καλαντζή.

Μέσα από ογκώδη, θεαματικά φεστιβάλ, όπως το Tomorrowland, η σύγχρονη ψυχαγωγία ορίζεται στο φάσμα του event, όπου χιλιάδες άτομα θα διασκεδάσουν μαζί -ή περίπου μαζί- με τελευταίας τεχνολογίας ηλεκτρονικούς φωτισμούς, εφέ, dance μουσική και ένα σενάριο urban μυθοπλασίας, ορισμένο από το marketing και την κουλτούρα των recreational drugs. Είναι τόσο δυστοπική η πραγματικότητα, που η εποχή μας χρειάζεται αυτού του είδους την υπέρβαση ως ψυχαγωγία;

Η διοργάνωση του Tomorrowland ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2005 στη Boom του Βελγίου, από τα αδέρφια Manu και Michiel Beers σε συνεργασία με την εταιρεία ψυχαγωγίας και media ID&T, με περίπου 10.000 συμμετέχοντες. Μέχρι σήμερα, έχει εξελιχθεί σε ένα τεράστιο γεγονός με δύο Σαββατοκύριακα, όπου πάνω από 400.000 επισκέπτες από περισσότερες από 200 χώρες συνυπάρχουν, καταβάλλοντας εκατομμύρια ευρώ τόσο στις εισόδους (από €295 έως €1.500 για VIP εισιτήρια), όσο και μέσω merchandising και χορηγιών, αποφέροντας συνολικά κύκλο εργασιών άνω των 100 εκατ. € και καθαρά κέρδη περίπου 8 εκατ. € ετησίως.

Αυτό που κάνει το Tomorrowland να ξεχωρίζει δεν είναι μόνο η μουσική – κυρίως EDM, δηλαδή ηλεκτρονική χορευτική μουσική που περιλαμβάνει είδη όπως house και trance – αλλά η ψευδαίσθηση της μεταφοράς του κοινού σε έναν παράλληλο κόσμο. Με θεματικά stages, immersive σκηνικά, φωτισμούς, πυροτεχνήματα, streaming υψηλής ανάλυσης και VR εμπειρίες, συνθέτει ένα πολυαισθητηριακό αφήγημα που υπερβαίνει την απλή ψυχαγωγία.

Σημαντικό ρόλο στο μέγεθος της εμπειρίας παίζουν οι τεχνικές υπερβάσεις. Η παραγωγή του φεστιβάλ απασχολεί περισσότερους από 15.000 εργαζόμενους, χρησιμοποιεί κινούμενα σκηνικά, φωτισμούς, πυροτεχνήματα και σχεδιασμό θεματικών κόσμων που κάθε χρόνο επιχειρούν να ξεπεράσουν τους προηγούμενους. Η εμμονή με την πρωτοτυπία και τον εντυπωσιασμό γεννά κάθε χρόνο το ερώτημα για το πού μπορεί να φτάσει η τεχνική υπεροχή.

Η διαφορά με άλλα εμβληματικά φεστιβάλ είναι διακριτή: το Coachella εστιάζει περισσότερο στο lifestyle και τη μόδα, ενώ το Burning Man υιοθετεί συμμετοχική κουλτούρα και DIY αισθητική. Το Tomorrowland, από την άλλη, βρίσκεται ανάμεσα σε ένα συνδυασμό εμπορικής ισχύος και ουτοπικής διάθεσης: ένα branded σύμπαν που όμως υπόσχεται προσωρινή φυγή.

Ένα από τα πιο ασαφή και επίμαχα στοιχεία του Tomorroland αφορά στη χρήση ψυχοτρόπων ουσιών. Παρότι το φεστιβάλ δεν ενθαρρύνει ρητά τη χρήση, αυτή αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της κουλτούρας του event. Εκπρόσωποι υγιειονομικών φορέων και ερευνητές ζητούν την εφαρμογή drug checking – υπηρεσιών για τον έλεγχο της ποιότητας ή του περιεχομένου των ουσιών – ως μέρος πολιτικής μείωσης της βλάβης.

Η υλοποίηση δεν είναι απλή: σε μερικά φεστιβάλ επιτρέπεται ο έλεγχος “back-of-house” μόνο σε δείγματα που κατασχέθηκαν ή συγκεντρώθηκαν μέσω «amnesty bins» (κάδοι εθελοντικής και άνευ ποινής παράδοσης παράνομων ουσιών), ενώ άλλες φορές η πρόσβαση ελέγχου απαγορεύεται νομικά. Το Tomorrowland πρόσφατα συνεργάστηκε με τις βελγικές αρχές, ώστε να πραγματοποιούνται δειγματοληπτικοί έλεγχοι στο χώρο για ανίχνευση ναρκωτικών, με την αστυνομία να δοκιμάζει τα δείγματα και στη συνέχεια να ειδοποιεί το κοινό μέσω της επίσημης εφαρμογής του φεστιβάλ αν εντοπιστούν επικίνδυνες ουσίες (νοθευμένες).

Στο εσωτερικό του φεστιβάλ οι Αρχές επιβάλλουν zero-tolerance, όπου η κατοχή συνεπάγεται άμεση απομάκρυνση ή και ποινικές κυρώσεις, παρότι αναγνωρίζεται ότι τέτοια μέτρα δεν καταδικάζουν την πραγματική χρήση ή εμπορία.

Κατά την τελευταία δεκαετία, έχουν σημειωθεί τουλάχιστον έξι θάνατοι στο Tomorrowland, εκ των οποίων τέσσερις εκτιμάται ότι σχετίζονται άμεσα με χρήση ψυχοδραστικών ουσιών. Το 2023, δύο άνθρωποι – ένας επισκέπτης από την Ταϊλάνδη και ένας εργαζόμενος – έχασαν τη ζωή τους κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες που αποδόθηκαν σε χρήση ουσιών. Οι περιπτώσεις αυτές προκάλεσαν αντιδράσεις από την τοπική κοινωνία και πίεση προς τις αρχές και τους διοργανωτές να υιοθετήσουν πολιτικές μείωσης βλάβης, όπως η δημιουργία υπηρεσιών ελέγχου της καθαρότητας των ουσιών. Παράλληλα, έχουν ενταθεί οι αστυνομικοί έλεγχοι με σκύλους, κατασχέσεις και επιτόπου απομακρύνσεις δεκάδων συμμετεχόντων, στο πλαίσιο μιας zero-tolerance πολιτικής.

Οι αντιδράσεις αυτές δεν περιορίζονται μόνο στο θέμα των ουσιών, αλλά επεκτείνονται και στο περιβαλλοντικό αποτύπωμα του φεστιβάλ, ιδιαίτερα σε διοργανώσεις όπως το Tomorrowland Winter στην Αλπ ντ’Ουέζ. Έχουν υπάρξει αιτήματα για πιο αυστηρή αστυνόμευση αλλά και επιστημονική αντιμετώπιση του θέματος. Η συνεργασία μεταξύ διοργανωτών και βελγικών αρχών επιδιώκει σαν αποτέλεσμα τη μείωση των δράσεων πέρα από το πλαίσιο της ψυχαγωγίας.

Το ESG report του 2022 παρουσιάζει τη δέσμευση της διοργάνωσης στη βιωσιμότητα: μείωση πλαστικών μιας χρήσης, ανακύκλωση, κοινόχρηστα shuttle buses, δράσεις για την αποκατάσταση της περιοχής Boom. Αναγνωρίζεται, ωστόσο, ότι το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και η κοινωνική επίδραση εξακολουθούν να είναι σημαντικά, ιδιαίτερα κάτω από τη σκιά της κλιματικής κρίσης.

Μετά την πανδημία, ο ψυχικός αντίκτυπος των lockdown δημιούργησε μια καινούργια ανάγκη συλλογικής «επανένταξης» σε μικροκοινωνίες. Το 2022 το Tomorrowland αποτέλεσε σημείο αναφοράς, με τη μαζική δραστηριοποίηση κοινού ως αντίδραση στην απομόνωση.

Τελικά, το Tomorrowland μοιάζει να έχει μεταλλαχθεί σε κοινωνικό και πολιτιστικό φαινόμενο, μια τεράστια σύγχρονη μυθοπλασία, εγείροντας ερωτήματα:

Διασκεδάζει πραγματικά κάποιο άτομο σε ένα τέτοιο event ή οδηγείται από το FOMO, την κοινωνική πίεση του «πρέπει να είσαι εκεί»;

Αν περνά καλά με τις πραγματικές συνθήκες του event, γιατί χρειάζεται τις ψυχοδραστικές ουσίες για να μεταβάλλει τα αισθητηριακά δεδομένα και τα συναισθήματά του;

Μπορεί η εμμονή προς την εμπειρία να ξεπεράσει την ουσία της στιγμής;

Και, στη βάση αυτής της εμμονής με το εντυπωσιακό, ποιο είναι το μέλλον της μουσικής και της ανθρώπινης συνύπαρξης σε συλλογικά γεγονότα;

Αυτά τα ερωτήματα δείχνουν πως το Tomorrowland, πέρα από ένα ακόμη μουσικό φεστιβάλ, αξίζει να αναλυθεί ως καθρέφτης της σύγχρονης κουλτούρας, των ανθρωπίνων αναγκών, της σχέσης μας με το υπερθέαμα, αλλά και της σχέσης μας με την πραγματικότητα της καθημερινής ζωής, που μάλλον έχει ξεφύγει από τα όρια της ισορροπίας.

Σε μια εποχή όπου οι εμπειρίες έχουν γίνει προϊοντικό ζητούμενο, το Tomorrowland υπόσχεται τη μέγιστη δυνατή.

Μια εμπειρία απόλυτης φυγής από την πραγματικότητα.

Προς τα που;

Και τι θα βρούμε όταν γυρίσουμε;

Bio
Latest Posts

Δημήτρης Καλαντζής

Γεννήθηκε, μεγάλωσε και ζει στο κέντρο της Αθήνας. Σπούδασε δημοσιογραφία στο «Εργαστήρι» και Ελληνικό Πολιτισμό στο ΕΑΠ. Έχει δουλέψει σε εφημερίδες, ραδιοφωνικούς & τηλεοπτικούς σταθμούς και τώρα διερευνά τους κώδικες του διαδικτύου. Αγαπά τις ανθρώπινες ιστορίες και τις γάτες.