Ατλαντίδα: Η αλληγορία του Πλάτωνα και το κυνήγι της βυθισμένης πολιτείας

plato-atlantis

Και μόνο το γεγονός ότι μια ιστορία γραμμένη πριν από 2.500 χρόνια από τον  φιλόσοφο Πλάτωνα συνεχίζει να εξάπτει τη φαντασία του παγκόσμιου κοινού, είναι ένα μυστήριο από μόνο του, που ενισχύεται από αμέτρητα βιβλία, ταινίες και άρθρα στα παραδοσιακά και ηλεκτρονικά ΜΜΕ.

Τι πραγματικά γνωρίζουμε για την Ατλαντίδα και τον αφανισμό της;

Η απάντηση είναι μάλλον πολύ σύντομη. Η παράδοση της Ατλαντίδος φτάνει στις ημέρες μας από δύο αποσπάσματα του Πλάτωνα στους Διαλόγους «Τιμαίος» και «Κριτίας», οι οποίοι πιστεύεται ότι γράφτηκαν μέσα στη δεκαετία πριν από τον θάνατό του (348 π.Χ.). Σε αυτά τα αποσπάσματα παρουσιάζεται μία θαυμαστή κοινωνία που υπήρχε πολλές χιλιετίες πριν από την κλασική ελληνική εποχή του Πλάτωνα.

Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, η Ατλαντίδα ήταν ένα μεγάλο νησί (μεγαλύτερη από τη Λιβύη και την Ασία μαζί) στον Ατλαντικό Ωκεανό. Τα όριά του εκτείνονταν πέρα ​​από τις Ηράκλειες Στήλες στη Μεσόγειο, την Αίγυπτο και την Τυρρηνία (Ιταλία). Η ισχυρή δυναστεία που κυβερνούσε την Ατλαντίδα, κατά τον Πλάτωνα, είχε προκύψει άμεσα από τον Ποσειδώνα, θεό της θάλασσας και των σεισμών.

Ο εκφυλισμός του ευγενούς αυτού του πολιτισμού, οδήγησε σε έναν πόλεμο με τον πρώην σύμμαχό του, την Αθήνα, και κορυφώθηκε με την κατακλυσμική καταστροφή, την οποία ο Πλάτων χρονολογούσε στα 9.000 χρόνια πριν από την εποχή του. Από την ίδια την καταστροφή, ο Πλάτων επισημαίνει ότι «υπήρχαν σεισμοί και πλημμύρες μέρα και νύχτα, και τελικά η γη κατάπιε το νησί της Ατλαντίδος με τους κατοίκους της και ο πολιτισμός εξαφανίστηκε για πάντα».

Όπως είναι εμφανές, ο Πλάτωνας δίνει ελάχιστα στοιχεία που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στα ίχνη της Ατλαντίδος. Έτσι ευφάνταστοι επιστήμονες και μη, παρουσίασαν θεωρίες ότι βρισκόταν τόσο μακριά όσο η Καραϊβική, η Νότια Αμερική, η Ανταρκτική, η Ιρλανδία και η Γαλλική Πολυνησία. Άλλες θεωρίες υποστήριξαν ότι ο Πλάτωνας περιέγραφε έναν γνωστό αρχαίο πολιτισμό, όπως τον Μινωικό, αν και η χρονολόγηση και η χωροθέτηση δεν συμπίπτει με την περιγραφή του Πλάτωνα.

Οι περισσότεροι μελετητές πλέον συμφωνούν με την άποψη που είχαν και πολλοί σύγχρονοι του Πλάτωνα:  η Ατλαντίδα ήταν ένα κομμάτι της φαντασίας του αρχαίου Έλληνα φιλοσόφου. «Ήταν μόνο μία ισχυρή λογοτεχνική κατασκευή, προκειμένου να μιλήσει για την άνοδο και την πτώση ενός πολιτισμού. Το μόνο μέρος, στο οποίο μπορούν να βρεθούν απομεινάρια της Ατλαντίδος, εκτός από τα γραπτά του Πλάτωνα, είναι στα μυαλά εκείνων που διαθέτουν φαντασία τόσο έντονη και πλούσια, όσο εκείνη του Πλάτωνα», έχει γράψει ο σπουδαίος αμερικανός ελληνιστής Daniel Dombrowski.

Η ιστορία του Πλάτωνα για την Ατλαντίδα γράφτηκε κατά τη χρυσή εποχή της παρατήρησης του φυσικού  κόσμου από τους Αρχαίους Έλληνες. Από τα γραπτά των Ηρόδοτου, Θουκυδίδη,  Αριστοτέλη και Καλλισθένη, μπορεί κάποιος να συνθέσει την εικόνα των σεισμών που έπληξαν την Ελλάδα τότε, σεισμών με μεγαλύτερη συχνότητα και αγριότητα από αυτούς που έχουν καταγραφεί τους τελευταίους αιώνες. Πολλοί από αυτούς τους σεισμούς σηματοδότησαν μεγάλες πολιτισμικές και πολιτικές αλλαγές.

Αταλάντη

Ο πρώτος σεισμός «κοσμοϊστορικής σημασίας» χτύπησε τη Σπάρτη το 469-464 π.Χ., σε μια εποχή που η ισορροπία δυνάμεων μεταξύ Σπάρτης και Αθήνας ήταν εξαιρετικά ευαίσθητη. Η Σπάρτη αιφνιδιάστηκε, μετρώντας περισσότερους από 20.000 πολίτες νεκρούς, γεγονός που οδήγησε σε εξεγέρσεις παροίκων, δούλων και γειτονικών πόλεων. Η άρνηση της Σπάρτης να δεχθεί βοήθεια από την Αθήνα είχε ως αποτέλεσμα την μεγαλύτερη αύξηση της ψυχρότητας μεταξύ των δύο πόλεων κρατών που τελικά οδήγησε στον 25ετή Πελοποννησιακό Πόλεμο.

Λίγο μετά την έναρξη του πολέμου, το καλοκαίρι του 426 π.Χ., σημειώθηκε ένας από τους πιο καταστροφικούς σεισμούς που καταγράφηκε ποτέ σε αρχαίες πηγές. Ιστοριογράφοι έγραψαν για εκτεταμένες καταρρεύσεις κτιρίων και τεράστια θαλάσσια κύματα (τσουνάμι) με χιλιάδες θύματα. Παρά το γεγονός ότι τα αποτελέσματά του σεισμού εκδηλώθηκαν βόρεια της Αθήνας, κοντά στη σύγχρονη Λαμία, υπήρξαν ευρύτερες συνέπειες. Ένας Σπαρτιάτης στρατηγός που είχε στρατοπεδεύσει  100 χιλιόμετρα δυτικά της Αθήνας κοντά στον Ισθμό της Κορίνθου, και ήταν έτοιμος να επιτεθεί στην πόλη, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη θέση του και να επιστρέψει στη Σπάρτη, λόγω των επιπτώσεων του σεισμού.

Τα θαλάσσια κύματα έπληξαν κατά μήκος μεγάλο μέρος της ανατολικής ηπειρωτικής Ελλάδας, βόρεια της Αθήνας, ισοπεδώνοντας το φρούριο της Αταλάντης και βυθίζοντας όλα τα πολεμικά πλοία. Μεταγενέστεροι συγγραφείς όπως ο Διόδωρος ο Σικελιώτης (πρώτος αιώνας π.Χ.) και ο Στράβων (πρώτος αιώνας μ.Χ.) αναφέρουν ότι το νησί της Αταλάντης (Ταλαντονήσι) δημιουργήθηκε ως συνέπεια του μεγάλου αυτού σεισμού.

Ελίκη

Κατά τη στιγμή της καταστροφής της, η Ελίκης ήταν η ειρηνική και ευημερούσα πρωτεύουσα της Αχαϊκής Συμπολιτείας, μίας συνομοσπονδία κρατών – πόλεων, σεβαστής σε όλον τον αρχαίο κόσμο ως κέντρο λατρείας του Ποσειδώνα. Το ιερό άλσος του Ποσειδώνα ήταν η δεύτερη, μετά το μαντείο των Δελφών, σημαντικότερη ιερή τοποθεσία του Ελλαδικού χώρου. Η κατάσταση όμως της πολιτικής και κοινωνικής αρμονίας, τελείωσε ένα βράδυ το χειμώνα του 373 π.Χ….

Αρκετές σύγχρονες και μεταγενέστερες πηγές παρέχουν δραματικές μαρτυρίες για το τι συνέβη στην Ελίκη εκείνο το βράδυ. Ο Παυσανίας, που επισκέφτηκε την περιοχή της καταστροφής περίπου 500 χρόνια αργότερα, έγραψε πώς, «Ένας σεισμός έπληξε την πόλη και κατέστρεψε κάθε κτίριο, έως ότου χάθηκαν τα ίδια τα θεμέλια της πόλης για πάντα… Το κύμα που συνόδευσε τον σεισμό  πλημμύρισε τη γη και κυρίευσε τα περίχωρα της πόλης, καλύπτοντας το ιερό άλσος του Ποσειδώνα σε τέτοιο ύψος που οι επιζώντες δεν μπορούσαν να δουν τίποτα άλλο από τις κορυφές των δέντρων. Ο τρόμος στάλθηκε από τον θεό και με την υποχώρηση των νερών της θάλασσας δεν έμεινε κανείς άνθρωπος ζωντανός στο χώρο που κάποτε υπήρχε η Ελίκη…».

Ο σεισμός που εξαφάνισε την Ελίκη είχε μεγάλο αντίκτυπο στη σκέψη του Αριστοτέλη που διατύπωσε την – πρωτοποριακή για την εποχή – θεωρία ότι οι σεισμοί δεν είναι αποτέλεσμα της οργής των θεών αλλά συνάρτηση φυσικών φαινομένων, όπως των μετεωρολογικών.

Οι καταστροφικοί σεισμοί της Ελίκης και της Αταλάντης, κατά πολλούς μελετητές, έδωσαν την αφορμή στον Πλάτωνα να πλάσει τη δική του μυθική πολιτεία Ατλαντίδα, και να την βυθίσει στο μυστήριο της προϊστορίας. Μία πολιτεία που ουδέποτε υπήρξε στην πραγματικότητα αλλά πάντα θα κερδίζει το ενδιαφέρον των ανθρώπων, όσο ο πολιτισμός τους σκύβει στους Πλατωνικούς Διαλόγους για να αναγνωρίσει τις αρχές του.

  • Το post βασίζεται στο βιβλίο «The Archaeology of Geological Catastrophes» του Dr Iain Stewart, καθηγητή στο πανεπιστήμιο Brunel
The following two tabs change content below.
Αστική ζωή, ιστορία, πρόσωπα, τέχνη και πολιτισμός, αφορμές για επανατοποθετήσεις και καταβυθίσεις στην ανθρώπινη σκέψη. Οι αναρτήσεις του postmodern δημοσιοποιούνται σε περιβάλλον Creative Commons 4, που απαγορεύει την εμπορική τους χρήση, αλλά επιτρέπει την ακέραιη αναπαραγωγή τους με αναφορές στον συντάκτη και την ιστοσελίδα.

Comments

comments

Related Posts

Recent Posts