FESTEN: Μία Οικογενειακή Γιορτή για… ανυποψίαστους θεατές

του Δημήτρη Καλαντζή για το tospirto.net.

Αν σκοπεύετε να παρακολουθήσετε το «Festen – Οικογενειακή Γιορτή» στη Θεσσαλονίκη το προσεχές φθινόπωρο, παρακαλώ ΣΤΑΜΑΤΗΣΤΕ να διαβάζετε αυτό το άρθρο! Όσο πιο πολλά γνωρίζετε για την παράσταση, τόσο λιγότερο θα αφεθείτε στη γοητεία της…

Οι παραστάσεις, βλέπετε, χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: εκείνες που τις παρακολουθείς καλύτερα, όταν γνωρίζεις πολλά για αυτές, κι εκείνες που χάνουν μέρος της γοητείας τους, όταν δεν τις «ανακαλύπτεις» ο ίδιος.

Εγώ δυστυχώς πήγα την τελευταία ημέρα στην αίθουσα τελετών του Εθνικού Θεάτρου και αφού φίλοι και γνωστοί (των οποίων το γούστο εμπιστεύομαι απόλυτα) μού είχαν μιλήσει για ένα «θεατρικό αριστούργημα που δεν έπρεπε να χάσω», αναλύοντάς μου όλη την εξέλιξη της παράστασης, τα αντικριστά καθίσματα των θεατών, το άπλωμα της δράσης σε όλον το χώρο, τα ευρήματα του σκηνοθέτη και την ποιότητα των ηθοποιών…

Πήγα δηλαδή γνωρίζοντας όλες τις «εκπλήξεις» του σκηνοθέτη Γιάννη Παρασκευόπουλου και – τι κρίμα! – έχασα μεγάλο μέρος της «ανακάλυψης»…

Η πλοκή του έργου μου ήταν ήδη γνωστή -και νομίζω λίγο πολύ σε όλους- από την ομώνυμη ταινία του Τόμας Βίντεμπεργκ: στα 60α γενέθλια ενός μεγαλοαστού Δανού, ο μεγάλος του γιoς βρίσκει το θάρρος να ανακοινώσει μπροστά σε όλη την οικογένεια και τους φίλους, ότι ο πατέρας του τον κακοποιούσε σεξουαλικά, όταν ήταν μικρός, όπως έκανε και με την αδελφή του, η οποία αυτοκτόνησε. Στην αρχή τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας και οι φίλοι δε θέλουν να τον πιστέψουν και να ανατραπεί έτσι η επίπλαστη «αλήθεια» των δεσμών τους, αλλά στο τέλος απομονώνουν τον πατέρα / βιαστή, με την αστική ευγένεια που απαιτεί τόσο η υψηλή κοινωνία, όσο και η μάλλον παγερή ψυχοσύνθεση των Δανών.

Ο Βίντεμπεργκ είχε χρησιμοποιήσει στην ταινία του όλα τα «εργαλεία» του κινηματογραφικού Δόγματος: κάμερα στο χέρι, φυσικοί χώροι χωρίς καμία σκηνογραφική παρέμβαση, καθόλου εφέ, κομπάρσοι που δεν ξέρουν το σενάριο ώστε να καταγράφονται οι φυσικές τους αντιδράσεις κλπ. Στον θεατρικό χώρο αυτά τα «εργαλεία» είναι δύσκολο να βρουν αντιστοιχίες εκτός από ένα: τη χρησιμοποίηση κομπάρσων που δεν ξέρουν την εξέλιξη της υπόθεσης.

Ο Γιάννης Παρασκευόπουλος λοιπόν τοποθέτησε τους θεατές στη θέση των «ανυποψίαστων κομπάρσων», καταργώντας τη σκηνή και αναπτύσσοντας όλη τη θεατρική δράση ανάμεσα στα καθίσματα των θεατών, ζητώντας τους να «παίξουν» τους καλεσμένους της γιορτής. Οι καρέκλες των θεατών τοποθετήθηκαν προς διαφορετικές κατευθύνσεις στην αίθουσα εκδηλώσεων του Εθνικού, με ανακατεμένη σειρά και οι παρέες χωρίστηκαν από τους ταξιθέτες/ηθοποιούς, ώστε όλοι να συμμετέχουν ως μονάδες στο θεατρικό δρώμενο.

Το «εύρημα» λειτούργησε για όσους πήγαν ανυποψίαστοι στην παράσταση (μου είπαν ότι τις πρώτες ημέρες κάποιοι θεατές ένοιωσαν τέτοια συναισθηματική εμπλοκή με τα δρώμενα που βούρκωσαν!) αλλά όχι τόσο όταν το γνώριζες από πριν. Στην τελευταία παράσταση της Κυριακής, οι θεατές/κομπάρσοι παρέμειναν εμφανώς αποστασιοποιημένοι από τα δρώμενα, ακόμα κι όταν δίπλα τους (ή πίσω τους, μπροστά τους, πάνω τους) κάποιοι χαρακτήρες έκαναν σεξ ή άλλοι τραγουδούσαν ρατσιστικά τραγούδια.

Ο σκηνοθέτης της παράστασης σημειώνει στο πρόγραμμα: «Στο Festen δεν με ενδιαφέρει το πρόβλημα της σεξουαλικής κακοποίησης – φυσικά είναι πρωτεύουν και κινητήριο. Δεν είναι όμως αυτό. Υπάρχει, για μένα, κάτι πιο βαθύ που το κάνει ακόμα πιο σημαντικό. Είναι ο φόβος μας να δούμε ο ένας τον άλλον. Η αδυναμία μας να κοιτάξουμε βαθιά μέσα στον άλλον και να δούμε ποιος είναι. Η συνήθειά μας να κρυβόμαστε πίσω από βιαστικά και επιδερμικά βλέμματα. Η ασφάλεια που νιώθουμε, παίζοντας αυτό το υπέροχο παιδικό παιχνίδι. Το παιχνίδι αυτό που έχει στοιχειώσει την ενήλικη ζωή μας. Το υπέροχο κρυφτό! Ξεχνάμε όμως, ότι το κρυφτό τελειώνει με ένα φτύσιμο».

Και πραγματικά ο Γιάννης Παρασκευόπουλος με το εύρημα αυτής της τοποθέτησης των θεατών, μας έκανε να καταλάβουμε ότι μπορεί να κοιτάζουμε, αλλά να μην βλέπουμε και να νιώθουμε αμηχανία με το άβολο, το «μη τακτοποιημένο» στα συρταράκια του μυαλού μας. Εμένα, για παράδειγμα, με έβαλαν απέναντι από έναν νεαρό. Ε λοιπόν, στα δέκα λεπτά που περιμέναμε μέχρι να αρχίσει η παράσταση, θα πρέπει εγώ να έλυσα και να έδεσα τουλάχιστον δέκα φορές τα κορδόνια των παπουτσιών μου κι εκείνος να έψαξε άλλες τόσες στο τσαντάκι του δήθεν για να βρει κάτι. Δεν είχαμε οπτική επαφή μάτια με μάτια, ούτε για ένα δευτερόλεπτο κι ας ήμασταν αντικριστά σε απόσταση ενός μέτρου για παραπάνω από μία ώρα…

Κάντε τώρα τη μεταφορά αυτής της αμήχανης πραγματικής σκηνής στο μύθο του έργου: η μητέρα γνωρίζει – για την ακρίβεια, έχει δει με τα μάτια της – τον άντρα της να κακοποιεί σεξουαλικά το γιο της, αλλά προτιμά να κάνει ότι δεν ξέρει. Τα αδέρφια έχουν θρηνήσει την αυτοκτονία της αδελφής τους, αλλά δεν έψαξαν ποτέ να βρουν τους εφιάλτες που τη στοίχειωναν. Οι «φίλοι» όχι μόνο αρνούνται να ακούσουν την αλήθεια από τον γιό αλλά του επιτίθενται για να τον κάνουν να σωπάσει…

Είναι οι άθλιες σχέσεις ψέματος ανάμεσα σε ανθρώπους που δε θέλουν να γνωρίζουν. Γιατί αν γνώριζαν, θα έπρεπε να πράξουν. Κι αν έπρατταν, θα ανέτρεπαν την τάξη της ζωής τους.

Στο Festen δεν υπάρχει κάθαρση. Το πάρτι γενεθλίων τελειώνει την επόμενη ημέρα στο πρωινό με ανοιχτή την πληγή. Οι αλήθειες έχουν ειπωθεί, αλλά κανείς δεν μπορεί να τις αντιμετωπίσει κατάματα. Η ζωή θα συνεχιστεί. Ίσως όχι ακριβώς όπως πριν, αλλά πάντως χωρίς να τιμωρηθεί το κακό, όπως σε μία αρχαία ελληνική τραγωδία.

Η παράσταση κλείνει με το ηχηρό και παρατεταμένο χειροκρότημα των θεατών. Κάποιοι φαίνονται ενθουσιασμένοι, άλλοι είναι σκεφτικοί. Οι δεύτεροι, ίσως επειδή πήγαν «διαβασμένοι»…

Γι αυτό επιμένω: αν συστήσετε την παράσταση σε φίλους και γνωστούς, κάντε τους μία… χάρη: μην τους αποκαλύψετε πολλά! Θα χάσουν τον ενθουσιασμό της «ανακάλυψης»…

P.S.

Στα θετικά της παράστασης: οι εξαιρετικές ερμηνείες του Χρίστου Στυλιανού ως μεγάλου γιου, του Νίκου Καπέλιου ως ρατσιστή, συνεργάτη του πατέρα και της Κλειώς Δανάης Οθωναίου ως παγερής αλλά ερωτεύσιμης σερβιτόρας.

Θετική ήταν ακόμα η ιδέα να σημειωθούν στο πρόγραμμα της παράστασης οι οργανώσεις που ασχολούνται με την παιδική κακοποιήση για την ενημέρωση των θεατών που τυγχόν έχουν αντιμετωπίσει κάποιο τέτοιο πρόβλημα.

Στα (εξαιρετικά) αρνητικά της παράστασης: η άθλια ακουστική της Αίθουσας Εκδηλώσεων του Εθνικού Θεάτρου που αλλοίωνε τελείως τη μουσική και παραμόρφωνε τις φωνές των ερμηνευτών με τον αντίλαλό της. (Στη Θεσσαλονίκη, το φουαγιέ του ΕΜΣ δεν έχει αντίστοιχο πρόβλημα).

The following two tabs change content below.

Δημήτρης Καλαντζής

Γεννήθηκε, μεγάλωσε και ζει στο κέντρο της Αθήνας. Σπούδασε δημοσιογραφία στο «Εργαστήρι» και Ελληνικό Πολιτισμό στο ΕΑΠ. Έχει δουλέψει σε εφημερίδες, ραδιοφωνικούς & τηλεοπτικούς σταθμούς και τώρα διερευνά τους κώδικες του διαδικτύου. Αγαπά τις ανθρώπινες ιστορίες και τις γάτες.

Comments

comments

Related Posts

Recent Posts