Το κοινωνικό όφελος από τη γενναία αποκάλυψη της Σοφίας Μπεκατώρου

της Αγγελικής Καρδαρά.

Τις τελευταίες ημέρες, μετά τις συγκλονιστικές αποκαλύψεις της πρωταθλήτριας Σοφίας Μπεκατώρου για τη σεξουαλική κακοποίηση που υπέστη από παράγοντα του αθλήματός της σε πολύ νεαρή ηλικία και τη σχετική αρθρογραφία μου με το θέμα (βλ.σχετικά “Ένα πολύ δυνατό κοινωνικό μήνυμα από την πρωταθλήτρια Σοφία Μπεκατώρου”), δέχομαι πολλά μηνύματα. Ορισμένα από αυτά τονίζουν την τόλμη της πρωταθλήτριας να μιλήσει, αλλά θέτουν το ερώτημα “ποιο το νόημα να μιλήσει 23 χρόνια μετά;“.

Σε αυτό το ερώτημα, που είναι κρίσιμο, θα ήθελα να διατυπώσω τις σκέψεις μου στο παρόν άρθρο. Το νόημα να “σπάσει τη σιωπή της” ανοίγοντας την προσωπική της, πολύ βαθιά πληγή, δημόσια, είναι τεράστιο και το κοινωνικό όφελος πιστεύω ότι θα είναι μεγάλο. Κατ’ αρχάς απαιτεί για ένα άτομο θάρρος και μία μακρά ψυχική προετοιμασία, σε όποια ηλικία κι αν βρίσκεται, όσα χρόνια κι αν περάσουν, να εκθέσει δημόσια την πληγή του, σε ένα κοινό που είναι έτοιμο και να το “αγκαλιάσει” αλλά και να το “κατασπαράξει” ταυτόχρονα. Διότι ειδικά το συγκεκριμένο έγκλημα, του βιασμού, λαμβάνει πολύ σοβαρές διαστάσεις και προεκτάσεις και οι επιπτώσεις του όχι μόνο στο σώμα αλλά πρωτίστως στην ψυχή του θύματος είναι πολύ σοβαρές, μακροχρόνιες και εκτεταμένες. Η καταρράκωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας που δημιουργεί συναίσθημα ντροπής, ο φόβος για τις συνέπειες της αποκάλυψης, η αυτόενοχοποίηση και ο κοινωνικός στιγματισμός με φράσεις του τύπου “προκάλεσε” (όχι, ο βιαστής μόνο προκαλεί!) αλλά και η ψυχοφθόρα διαδικασία που ακολουθεί την καταγγελία, αποτελούν -δυστυχώς- ανασταλτικούς παράγοντες για έναν μάλιστα υψηλό αριθμό θυμάτων που επιβίωσαν της εγκληματικής πράξης να προχωρήσουν σε καταγγελία. Αντίθετα το να “βυθιστούν” στο σκοτάδι της σιωπής μοιάζει σε αυτές τις περιπτώσεις μονόδρομος.

Αυτή όμως η πολύ αρνητική κατάσταση μπορεί να αλλάξει στη σύγχρονη εποχή και η γενναία αποκάλυψη της πρωταθλήτριας ανοίγει έναν δρόμο, με δύο κατά την άποψή μου κατευθύνσεις: πρώτον, να δώσει το θάρρος και σε άλλους ανθρώπους να καταγγείλουν το βάναυσο αυτό έγκλημα και δεύτερον, να αναδειχθούν ακόμα περισσότερο -και μέσα από την έρευνα και την επιστημονική συμβολή- πρακτικές που πρέπει να αλλάξουν στη σύγχρονη εποχή ως προς την αποτροπή της δευτερογενούς θυματοποίησης, σε πολλαπλά μάλιστα επίπεδα.

Ειδικότερα, με την ενημέρωση και την εκπαίδευση που σε έναν μεγάλο βαθμό έχουν καταφέρει να καταρρίψουν επικίνδυνα στερεότυπα και εγκληματικούς μύθους, με την αφύπνιση και την ευαισθητοποίηση του κοινού για τη σοβαρότητα του φαινομένου, μπορεί να επιτευχθεί στη σύγχρονη εποχή και κοινωνία, όπου φαίνεται ότι κάτι αλλάζει προς το καλύτερο, το πρώτο πολύ σημαντικό βήμα που αφορά την καταπολέμηση της περιθωριοποίησης, του κοινωνικού αποκλεισμού και του στιγματισμού των θυμάτων που διαδραματίζουν τον δικό τους αρνητικό ρόλο στην μη καταγγελία του εγκλήματος.

Το δεύτερο, πολύ σημαντικό βήμα που πρέπει να γίνει είναι να μη νιώθουν τα θύματα που καταγγέλλουν εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας “εχθρικό” το σύστημα απέναντί τους. Αντίθετα, να νιώθουν ασφάλεια να κάνουν την καταγγελία στην αστυνομία και στη συνέχεια στη δικαστική αίθουσα να εξαλειφθούν εκείνοι οι παράγοντες που αυξάνουν το άγχος και την ντροπή του θύματος, δεδομένου ότι όταν αναφερόμαστε σε “εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας”, ο νομικός μας πολιτισμός πρέπει να λάβει σοβαρά υπ’ όψιν την καταρράκωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, επομένως η κοινωνική ευαισθησία από όλους τους υπηρετούντες τη Δικαιοσύνη και βέβαια και από τους δημοσιογράφους που καλύπτουν αυτές τις υποθέσεις πρέπει να είναι μεγάλη.

Ο Ομ. Καθηγητής Εγκληματολογίας Παντείου Πανεπιστημίου, κ. Αντώνης Μαγγαννάς έχει υπογραμμίσει τη σπουδαιότητα εκπαίδευσης δικαστών και δημοσιογράφων θα προσθέσω για την προσέγγιση των θυμάτων, την ανάγκη πρόβλεψης από την ελληνική νομοθεσία της δυνατότητας της γυναίκας θύματος βιασμού να καταθέσει πίσω από προστατευτικά παραβάν, ώστε να αισθάνεται λιγότερο άμεσα το φόβο που της προκαλεί ο δράστης όταν την βλέπει κατά πρόσωπο, αλλά και την πλαισίωση και προετοιμασία του θύματος από ειδικούς ώστε να προετοιμασθεί κατάλληλα για τη δοκιμασία της δίκης και να προστατευθεί αποτελεσματικά από τις απειλές που μπορεί να εκτοξεύει εναντίον της το περιβάλλον του δράστη. Ως προς την κοινωνική ευθύνη, ο Καθηγητής αναδεικνύει τον σημαίνοντα ρόλο της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης στα σχολεία. Όσο πιο έγκαιρα μιλήσουμε για αυτά τα καίρια ζητήματα στα παιδιά και τους διδάξουμε τον σεβασμό στον συνάνθρωπο, τόσο πιο θετικά θα είναι τα αποτελέσματα ως προς την εμπέδωση στην πράξη του σεβασμού και της ισότητας των φύλων από τις νέες γενιές (βλ.σχετικό μας θέμα στο pm εδώ: “Βιασμός: Μία νομική, εγκληματολογική και κοινωνική προσέγγιση”).

Είναι επίσης πολύ σημαντικό να τονίσουμε ότι οι μελέτες σε διεθνές επίπεδο καταρρίπτουν μύθους γύρω από το έγκλημα του βιασμού (βλ.και σχετικό μας θέμα στο pm εδώ: “Η “σιωπηλή” κραυγή του βιασμού: Οκτώ μύθοι που καταρρίπτονται από τις έρευνες”), συνεπώς εφόσον η ίδια η επιστήμη, μέσα από ενδελεχή και συστηματική έρευνα, φωτίζει την αλήθεια για το έγκλημα του βιασμού, τις σκοτεινές πτυχές και διαστάσεις του, διατυπώσεις -έστω και από ένα μέρος της κοινωνίας- ότι “το θύμα τα ήθελε/ προκάλεσε” είναι κοινωνικά απαράδεκτες και πρέπει -μέσα από την εκπαίδευση- να φροντίσουμε ώστε να εξαλειφθούν όσοι με άμεσα ή έμμεσο τρόπο επιχειρούν να στιγματίσουν τα θύματα, εξασφαλίζοντας τη σιωπή τους και καλλιεργώντας γόνιμο έδαφος για κατάχρηση εξουσίας σε τομείς της επαγγελματικής ζωής και δράσης.

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι και η τοποθέτηση της Αναπληρώτριας Καθηγήτριας Εγκληματολογικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης, κ. Όλγας Θεμελή, στο News 24/7 και στον Νίκο Γιαννόπουλου, στο ερώτημα “Γιατί ένα θύμα επιλέγει να μη μιλήσει;“, όπου μεταξύ άλλων, εστιάζοντας στα ανήλικα θύματα, υπογραμμίζει τα εξής:

“Δεν μπορεί όμως να μη καταδειχτούν οι απαράδεκτες πρακτικές επαναθυματοποίησης που δυστυχώς ακολουθούν στις περιπτώσεις των θυμάτων εκείνων που αποφασίζουν να δημοσιοποιήσουν το μυστικό τους. Ίσως να μην είναι ευρέως γνωστό ότι παρά τη θεσμοθέτηση ειδικού νομοθετικού πλαισίου για τα ανήλικα θύματα, τις επιταγές της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού και της θεμελιώδους αρχής της φιλικής προς τα παιδιά δικαιοσύνης, στη δική μας έννομη τάξη η κακοποίηση -από το Σύστημα αυτή τη φορά- συνεχίζεται με δραματικότερο ακόμα τρόπο για χρόνια. Τα κακοποιημένα παιδιά στην Ελλάδα αναγκάζονται να επαναλάβουν την ιστορία τους στους φορείς του Συστήματος Ποινικής Δικαιοσύνης, δεκάδες φορές σε δεκάδες επαγγελματίες δίχως καμία εκπαίδευση. Γνωρίζετε ότι οι ανήλικοι καλούνται να καταθέσουν αναρίθμητες φορές; Προανάκριση, κύρια ανάκριση, ακροαματική διαδικασία, πραγματογνωμοσύνη, ιατροδικαστική εξέταση… ένας αγώνας άγονος, τις περισσότερες φορές καθώς δεν υπάρχουν στις περιπτώσεις ιατροδικαστικά ευρήματα; Γνωρίζετε ότι το εξειδικευμένο πρωτόκολλο δικανικής συνέντευξης των θυματοποιημένων παιδιών δεν εφαρμόζεται στη χώρα μας, χρόνια μετά τη θέσπισή του, με αποτέλεσμα οι καταθέσεις να λαμβάνονται με το πλέον ακατάλληλο τρόπο, καταστρέφοντας οποιαδήποτε πιθανότητα αποκάλυψης της αλήθειας; Γνωρίζετε ότι τα παιδιά εξακολουθούν σήμερα να καλούνται σε αστυνομικά τμήματα, ιατροδικαστικές υπηρεσίες, εισαγγελίες, ανακριτικά γραφεία, σε υπηρεσίες ψυχικές υγείας ξανά και ξανά για χρόνια, αν και θα έπρεπε να καταθέτουν ήδη από το 2017, μια μόνο φορά με τη βοήθεια εκπαιδευμένου δικανικού ψυχολόγου σε ειδικούς, φιλικούς προς αυτά διαμορφωμένους χώρους, τα περίφημα «Σπίτια του Παιδιού»; Γνωρίζετε ότι παρά τη βασική δικονομική αρχή της απονομής της δικαιοσύνης, συχνά σχετικές υποθέσεις, τελεσιδικούν τουλάχιστον μια δεκαετία μετά την καταγγελία της πράξης, «ισοπεδώνοντας» και «καταπίνοντας» ολοκληρωτικά την παιδική του ηλικία του θύματος που έχει πια ενηλικιωθεί καταθέτοντας ακόμα; Γνωρίζετε ότι στη χώρα μας δεν υπάρχει ένας κεντρικός επίσημος φορέας καταγραφής των περιστατικών, ούτε καν αντιμετώπισής τους, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο; Ότι δεν θεωρείται αναγκαία η εκπαίδευση των επαγγελματιών που δουλεύουν με κακοποιημένα παιδιά; Ότι δεκάδες κακοποιημένων ανηλίκων που απομακρύνονται από το οικείο πλαίσιο οδηγούνται για να παραμείνουν μήνες, σε θαλάμους νοσηλείας δημόσιων νοσοκομείων για «προστατευτική φύλαξη» καθώς η πολιτεία δε διαθέτει τίποτα άλλο; Και διερωτάται κανείς γιατί δεν μιλούν, επιρρίπτοντας τους μάλιστα και ευθύνες, αμφισβητώντας ακόμα και την αξιοπιστία των ισχυρισμών τους;”.

Βλ.ολόκληρο το άρθρο “Όλγα Θεμελή στο News 24/7: Γιατί ένα θύμα επιλέγει να μη μιλήσει”.

Συνοψίζοντας, διανύουμε μία νέα εποχή, όπου -ευτυχώς- το ευρύ κοινό είναι έτοιμο να ακούσει αλήθειες, αλλά και να προστατεύσει τα παιδιά του από επιτήδεια άτομα που, στηριζόμενα σε μία απατηλή “παντοδυναμία” λόγω επαγγελματικής τους θέσης ή/ και κοινωνικής επιρροής καταδυνάστευαν, ακόμα και για χρόνια, ανθρώπινες ψυχές εξασφαλίζοντας τη σιωπή τους…

Η αλυσίδα όμως του φόβου και της σιωπής πλέον σπάει!

The following two tabs change content below.
Η Αγγελική Καρδαρά είναι Εισηγήτρια-Συγγραφέας και Εκπαιδεύτρια στο Πρόγραμμα Συμπληρωματικής εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης (E-Learning) του Κέντρου Επιμόρφωσης και Δια Βίου Μάθησης (Κ.Ε.ΔΙ.ΒΙ.Μ.) του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Είναι Διδάκτωρ του Τμήματος Επικοινωνίας & ΜΜΕ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Φιλόλογος (με εξειδίκευση στη μεσαιωνική και νεοελληνική φιλολογία) και Τακτική Επιστημονική Συνεργάτιδα Κέντρου Μελέτης του Εγκλήματος (ΚΕ.Μ.Ε.). Το θέμα της διδακτορικής διατριβής της, με Επιβλέποντα τον Καθηγητή Γιάννη Πανούση, αφορά τον ιδιαίτερο γλωσσικό κώδικα επικοινωνίας του έγκλειστου πληθυσμού. Από τον Φεβρουάριο του 2020 ανέλαβε και Επιστημονικά Υπεύθυνη του Crime & Media Lab του Κέντρου Μελέτης του Εγκλήματος που αποτελεί Ομάδα Εργασίας για το Έγκλημα και την Απεικόνισή του στα ΜΜΕ. Έχει επάρκεια και άδεια διδασκαλίας τριών ξένων γλωσσών (αγγλικών, γαλλικών, ισπανικών). Εργάζεται στον συναρπαστικό χώρο της εκπαίδευσης, δίνει διαλέξεις και οργανώνει μαθήματα σεμιναριακού τύπου στο αντικείμενο εξειδίκευσής της «Έγκλημα & Media». Επίσης, είναι Επιστημονικά Υπεύθυνη ερευνών εγκληματολογικού, κοινωνικού και μιντιακού ενδιαφέροντος, αρθρογραφεί και συγγράφει. Έχει εκδώσει τα βιβλία: Τρομοκρατία και ΜΜΕ (εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα), Όταν η ψυχή μιλάει (εκδόσεις Υδρόγειος), Φυλακή και Γλώσσα (εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα), Εγχειρίδιο Εγκληματολογίας για τον Αστυνομικό και Δικαστικό Συντάκτη (εκδόσεις Παπαζήση), Σκιαγράφηση του ψυχολογικού προφίλ των εγκληματιών που απασχόλησαν τα ελληνικά ΜΜΕ (1993-2018): Criminal Profiling and Media (εκδόσεις Παπαζήση). Οι «Νέοι Παγιδευμένοι στα Παιχνίδια της Βίας: Εγκλήματα με Δράστες και Θύματα Νέους» είναι το έκτο βιβλίο της και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαζήση.

Comments

comments

Related Posts

Recent Posts